#ฎีกาศึกษา #ทนายความ

สรุปคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7982/2568

ลูกหนี้หลุดพ้นจากหนี้ตามกฎหมายล้มละลาย ผู้ค้ำประกันหลุดพ้นจากความรับผิดด้วยหรือไม่

━━━━━━━━━━━━━━━━━━

เรื่อง

ค้ำประกัน – จำนอง – เจ้าหนี้มีประกัน – การหลุดพ้นจากหนี้สินตามกฎหมายล้มละลาย – ความระงับแห่งหนี้

━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ประเด็นข้อกฎหมาย

การที่ลูกหนี้หลุดพ้นจากหนี้สิน เนื่องจากศาลล้มละลายกลางมีคำสั่งยกเลิกการล้มละลายตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 135 (3) ตามนัยมาตรา 136 จะถือว่าหนี้ของลูกหนี้ระงับสิ้นไป อันทำให้ผู้ค้ำประกันหลุดพ้นจากความรับผิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 698 หรือไม่

และหากผู้จำนองหลุดพ้นจากหนี้สินตามกฎหมายล้มละลาย เจ้าหนี้มีประกันยังมีสิทธิบังคับจำนองหรือเรียกให้ผู้จำนองรับผิดในส่วนที่ขาดจากทรัพย์สินอื่นได้เพียงใด

━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ข้อเท็จจริง

บริษัทลูกหนี้ทำสัญญาสินเชื่อเพื่อการส่งออกกับธนาคาร วงเงินรวม 470,000,000 บาท โดยมีจำเลยทั้งสี่เป็นผู้ค้ำประกัน

จำเลยที่ 1 นำที่ดินหลายแปลงจำนองเป็นประกัน ส่วนจำเลยที่ 3 นำห้องชุดจำนองเป็นประกันในวงเงิน 40,000,000 บาท

บริษัทลูกหนี้เบิกถอนเงินตามสัญญาแล้วไม่ชำระหนี้ ถึงวันฟ้องมีหนี้เงินต้น 246,934,191.78 บาท และดอกเบี้ย 254,969,984.80 บาท รวมเป็นเงิน 501,904,176.58 บาท

ต่อมาศาลล้มละลายกลางมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดบริษัทลูกหนี้ จำเลยที่ 2 และจำเลยที่ 3

ภายหลังเจ้าหนี้ถอนคำขอรับชำระหนี้ และเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ขอให้ศาลยกเลิกการล้มละลาย ศาลล้มละลายกลางจึงมีคำสั่งยกเลิกการล้มละลายของบริษัทลูกหนี้และจำเลยที่ 3 ตามมาตรา 135 (3) และยกเลิกการล้มละลายของจำเลยที่ 2 ตามมาตรา 135 (2)

สำหรับจำเลยที่ 3 ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องในส่วนความรับผิดตามสัญญาค้ำประกัน และไม่มีคู่ความฝ่ายใดอุทธรณ์หรือฎีกา ข้อเท็จจริงส่วนนี้จึงยุติไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น คงเหลือพิจารณาความรับผิดของจำเลยที่ 3 ในฐานะผู้จำนอง

━━━━━━━━━━━━━━━━━━

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7982/2568 วินิจฉัยว่า

การที่บริษัทลูกหนี้หลุดพ้นจากหนี้สิน เนื่องจากศาลล้มละลายกลางมีคำสั่งยกเลิกการล้มละลายตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 135 (3) ตามนัยมาตรา 136 เป็นผลของกฎหมายล้มละลาย

เมื่อโจทก์ยังไม่ได้รับชำระหนี้จากบริษัทลูกหนี้ และไม่มีเหตุอย่างหนึ่งอย่างใดที่จะทำให้หนี้ของลูกหนี้ระงับสิ้นไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ลักษณะ 2 หมวด 5 ความระงับแห่งหนี้

การหลุดพ้นจากหนี้สินดังกล่าวจึงเป็นเรื่องระหว่างเจ้าหนี้กับลูกหนี้ในคดีล้มละลายเท่านั้น และเป็นเรื่องเฉพาะตัวของลูกหนี้ ไม่ถือเป็นข้อต่อสู้ของลูกหนี้ที่จำเลยที่ 1 ที่ 2 และที่ 4 ในฐานะผู้ค้ำประกันจะยกขึ้นต่อสู้โจทก์เพื่อปฏิเสธความรับผิดได้

เนื่องจากตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 698 ผู้ค้ำประกันจะหลุดพ้นจากความรับผิดก็ต่อเมื่อหนี้ของลูกหนี้ระงับสิ้นไปไม่ว่าเพราะเหตุใด

สำหรับจำเลยที่ 1 ในฐานะผู้จำนอง มีข้อตกลงยอมรับผิดในส่วนที่ขาดจนครบถ้วน และสัญญาจำนองทำขึ้นก่อนมีการแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 727/1 โจทก์ซึ่งเป็นเจ้าหนี้มีประกันจึงบังคับจำเลยที่ 1 ได้ตามข้อตกลงในสัญญา

ส่วนจำเลยที่ 3 แม้ศาลล้มละลายกลางมีคำสั่งยกเลิกการล้มละลายตามมาตรา 135 (3) เป็นผลให้จำเลยที่ 3 หลุดพ้นจากหนี้สินตามสัญญาค้ำประกัน แต่โจทก์ยังเป็นเจ้าหนี้มีประกันตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 95 จึงยังมีสิทธิเหนือทรัพย์สินอันเป็นหลักประกันและบังคับชำระหนี้ได้เฉพาะทรัพย์สินที่จำเลยที่ 3 จำนองไว้

หากบังคับจำนองแล้วได้เงินไม่พอชำระหนี้ แม้จำเลยที่ 3 จะมีข้อตกลงยอมรับผิดในส่วนที่ขาดจนครบถ้วน โจทก์ก็ไม่อาจบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของจำเลยที่ 3 ได้อีก เพราะจำเลยที่ 3 หลุดพ้นจากหนี้สินแล้ว

━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ผลคดี

ศาลฎีกาพิพากษาแก้ ให้บังคับคดีตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น

แต่หากบังคับยึดทรัพย์จำนองของจำเลยที่ 3 ขายทอดตลาดแล้วได้เงินไม่พอชำระหนี้ จำเลยที่ 3 ไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์อีก

ศาลฎีกายังให้คืนค่าขึ้นศาลชั้นฎีกาที่โจทก์เสียเกินมา 245,837 บาท ส่วนค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์และชั้นฎีกานอกจากที่สั่งคืนให้เป็นพับ

━━━━━━━━━━━━━━━━━━

สรุป

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7982/2568 วางหลักสำคัญว่า

การที่ลูกหนี้ “หลุดพ้นจากหนี้สิน” อันเป็นผลของกฎหมายล้มละลาย ไม่ใช่กรณีเดียวกับการที่ “หนี้ระงับสิ้นไป” ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

เมื่อหนี้ของลูกหนี้ยังไม่ได้ระงับสิ้นไป การหลุดพ้นจากหนี้ซึ่งเป็นผลเฉพาะตัวของลูกหนี้ในคดีล้มละลาย จึงไม่ทำให้ผู้ค้ำประกันหลุดพ้นจากความรับผิดตามมาตรา 698

ส่วนเจ้าหนี้มีประกันยังมีสิทธิบังคับทรัพย์สินที่เป็นหลักประกันได้ แม้ผู้จำนองจะหลุดพ้นจากหนี้สินตามกฎหมายล้มละลายแล้ว แต่สำหรับจำเลยที่ 3 เมื่อขายทรัพย์จำนองแล้วได้เงินไม่ครบ เจ้าหนี้ไม่อาจบังคับเอาส่วนที่ขาดจากทรัพย์สินอื่นของจำเลยที่ 3 ได้

━━━━━━━━━━━━━━━━━━

กฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
มาตรา 698

พระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483
มาตรา 95
มาตรา 135 (3)
มาตรา 136

คำพิพากษาฉบับนี้ระบุตัวบทที่เกี่ยวข้องไว้ ได้แก่ ป.พ.พ. มาตรา 698 และ พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 95 มาตรา 135 (3) และมาตรา 136

━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ฎีกาย่อ

การที่บริษัทลูกหนี้หลุดพ้นจากหนี้สินเนื่องจากศาลล้มละลายกลางมีคำสั่งยกเลิกการล้มละลายตาม พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 135 (3) ตามนัยมาตรา 136 เป็นผลของกฎหมายล้มละลาย เมื่อโจทก์ยังไม่ได้รับชำระหนี้จากลูกหนี้หรือมีเหตุอย่างหนึ่งอย่างใดที่จะทำให้หนี้ของลูกหนี้ระงับสิ้นไปตาม ป.พ.พ. ลักษณะ 2 หมวด 5 ความระงับแห่งหนี้ การหลุดพ้นจากหนี้สินของลูกหนี้จึงเป็นเรื่องระหว่างเจ้าหนี้กับลูกหนี้ในคดีล้มละลายเท่านั้นและเป็นเรื่องเฉพาะตัวของลูกหนี้ ไม่ถือเป็นข้อต่อสู้ที่จำเลยที่ 1 ที่ 2 และที่ 4 ในฐานะผู้ค้ำประกันจะยกขึ้นต่อสู้โจทก์เพื่อปฏิเสธความรับผิดได้ เพราะผู้ค้ำประกันจะหลุดพ้นจากความรับผิดก็ต่อเมื่อหนี้ของลูกหนี้ระงับสิ้นไปไม่ว่าเพราะเหตุใดตาม ป.พ.พ. มาตรา 698 ส่วนจำเลยที่ 1 ในฐานะผู้จำนองมีข้อตกลงยอมรับผิดในส่วนที่ขาดจนครบถ้วน โดยสัญญาจำนองทำขึ้นก่อนมีการแก้ไขเพิ่มเติม ป.พ.พ. มาตรา 727/1 โจทก์ซึ่งเป็นเจ้าหนี้มีประกันจึงบังคับจำเลยที่ 1 ได้ตามข้อตกลงในสัญญา ส่วนจำเลยที่ 3 เมื่อศาลล้มละลายกลางมีคำสั่งยกเลิกการล้มละลายตามมาตรา 135 (3) เป็นผลให้หลุดพ้นจากหนี้สินตามสัญญาค้ำประกัน แต่โจทก์ยังคงเป็นเจ้าหนี้มีประกันตามมาตรา 95 จึงมีสิทธิเหนือทรัพย์สินอันเป็นหลักประกันและบังคับชำระหนี้ได้เฉพาะทรัพย์สินที่จำเลยที่ 3 จำนองไว้ หากบังคับจำนองแล้วได้เงินไม่พอชำระหนี้ แม้มีข้อตกลงยอมรับผิดในส่วนที่ขาดจนครบถ้วน โจทก์ก็ไม่อาจบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของจำเลยที่ 3 ได้อีก เพราะจำเลยที่ 3 หลุดพ้นจากหนี้สินแล้ว

━━━━━━━━━━━━━━━━━━

อ้างอิง

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7982/2568
แหล่งที่มา: กองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกา

━━━━━━━━━━━━━━━━━━

คำค้น

ฎีกาที่ 7982/2568, ผู้ค้ำประกันหลุดพ้นจากหนี้, ลูกหนี้หลุดพ้นจากหนี้, ยกเลิกการล้มละลาย, มาตรา 135 (3), มาตรา 136, มาตรา 698, เจ้าหนี้มีประกัน, มาตรา 95, ผู้จำนอง, บังคับจำนอง, หนี้ระงับ, กฎหมายล้มละลาย, ค้ำประกัน, จำนอง