คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2326/2562
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1653
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1620
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1699
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754
เจ้ามรดกทำพินัยกรรมยกที่ดินแปลงหนึ่งให้แก่จำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นทายาทโดยธรรมคนหนึ่งของตนอยู่แล้ว แต่จำเลยที่ 2 ได้ลงลายมือชื่อเป็นพยานในพินัยกรรมฉบับดังกล่าวด้วยตนเอง ต่อมาเจ้ามรดกถึงแก่ความตายในปี 2551 โจทก์ซึ่งเป็นทายาทโดยธรรมอีกสายหนึ่งทราบเรื่องที่ดินแปลงพิพาทมีชื่อจำเลยที่ 2 ถือกรรมสิทธิ์ตามพินัยกรรมในราวปี 2553-2554 แต่ฟ้องคดีเมื่อวันที่ 11 ธันวาคม 2557 ขอให้ศาลกันจำเลยที่ 2 ออกจากการรับมรดกที่ดินแปลงดังกล่าว อ้างว่าข้อกำหนดพินัยกรรมส่วนที่ยกให้จำเลยที่ 2 เป็นโมฆะ เพราะจำเลยที่ 2 เป็นพยานในพินัยกรรม ต้องห้ามมิให้รับทรัพย์ตามพินัยกรรมตามมาตรา 1653 ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อกำหนดพินัยกรรมส่วนที่ยกที่ดินให้จำเลยที่ 2 เป็นโมฆะจริงตามมาตรา 1653 แต่ความเป็นโมฆะของข้อกำหนดดังกล่าวไม่ทำให้จำเลยที่ 2 เสียสิทธิในฐานะทายาทโดยธรรมไปด้วย เพราะจำเลยที่ 2 มิได้ถูกตัดมิให้รับมรดกและไม่มีเหตุกำจัดมิให้รับมรดกตามกฎหมายแต่อย่างใด ที่ดินส่วนที่ข้อกำหนดพินัยกรรมไร้ผลบังคับย่อมตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมของเจ้ามรดกตามมาตรา 1699 ประกอบมาตรา 1620 วรรคสอง ซึ่งจำเลยที่ 2 ก็มีสิทธิได้รับส่วนแบ่งในฐานะทายาทโดยธรรมร่วมกับทายาทอื่นด้วยเช่นกัน อย่างไรก็ตาม การที่โจทก์ฟ้องขอกันมิให้จำเลยที่ 2 รับมรดกที่ดินแปลงนี้ถือเป็นคดีมรดกที่ต้องฟ้องภายในกำหนดหนึ่งปีนับแต่เจ้ามรดกตายหรือนับแต่ทายาทโดยธรรมได้รู้หรือควรได้รู้ถึงความตายของเจ้ามรดกตามมาตรา 1754 วรรคหนึ่ง เมื่อโจทก์รู้เรื่องดังกล่าวมาตั้งแต่ราวปี 2553-2554 แต่กลับมาฟ้องคดีเมื่อวันที่ 11 ธันวาคม 2557 ซึ่งเกินกำหนดหนึ่งปีนับแต่วันที่รู้หรือควรรู้ ฟ้องโจทก์จึงขาดอายุความ ศาลฎีกาพิพากษายกฟ้อง
ตัวบทกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
มาตรา 1653 ผู้เขียน หรือพยานในพินัยกรรมจะเป็นผู้รับทรัพย์ตามพินัยกรรมนั้นไม่ได้
ให้ใช้บทบัญญัติในวรรคก่อนบังคับแก่คู่สมรสของผู้เขียนหรือพยานในพินัยกรรมด้วย
พนักงานเจ้าหน้าที่ซึ่งได้จดข้อความแห่งพินัยกรรมที่พยานนำมาแจ้งตามมาตรา 1663 ให้ถือว่าเป็นผู้เขียนพินัยกรรมตามความหมายแห่งมาตรานี้
มาตรา 1620 ถ้าผู้ใดตายโดยไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้หรือทำพินัยกรรมไว้แต่ไม่มีผลบังคับได้ ให้ปันทรัพย์มรดกทั้งหมดแก่ทายาทโดยธรรมของผู้ตายนั้นตามกฎหมาย
ถ้าผู้ใดตายโดยได้ทำพินัยกรรมไว้ แต่พินัยกรรมนั้นจำหน่ายทรัพย์หรือมีผลบังคับได้แต่เพียงบางส่วนแห่งทรัพย์มรดก ให้ปันส่วนที่มิได้จำหน่ายโดยพินัยกรรม หรือส่วนที่พินัยกรรมไม่มีผลบังคับให้แก่ทายาทโดยธรรมตามกฎหมาย
มาตรา 1699 ถ้าพินัยกรรม หรือข้อกำหนดในพินัยกรรม เกี่ยวกับทรัพย์สินรายใดเป็นอันไร้ผลด้วยประการใด ๆ ทรัพย์สินรายนั้นตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมหรือได้แก่แผ่นดิน แล้วแต่กรณี
มาตรา 1754 ห้ามมิให้ฟ้องคดีมรดกเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งปี นับแต่เมื่อเจ้ามรดกตาย หรือนับแต่เมื่อทายาทโดยธรรมได้รู้ หรือควรได้รู้ถึงความตายของเจ้ามรดก
คดีฟ้องเรียกตามข้อกำหนดพินัยกรรม มิให้ฟ้องร้องเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งปีนับแต่เมื่อผู้รับพินัยกรรมได้รู้ หรือควรได้รู้ถึงสิทธิซึ่งตนมีอยู่ตามพินัยกรรม
ภายใต้บังคับแห่งมาตรา 193/27 แห่งประมวลกฎหมายนี้ ถ้าสิทธิเรียกร้องของเจ้าหนี้อันมีต่อเจ้ามรดกมีกำหนดอายุความยาวกว่าหนึ่งปี มิให้เจ้าหนี้นั้นฟ้องร้องเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งปีนับแต่เมื่อเจ้าหนี้ได้รู้ หรือควรได้รู้ถึงความตายของเจ้ามรดก
ถึงอย่างไรก็ดี สิทธิเรียกร้องตามที่ว่ามาในวรรคก่อน ๆ นั้น มิให้ฟ้องร้องเมื่อพ้นกำหนดสิบปีนับแต่เมื่อเจ้ามรดกตาย