สรุปคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2761/2560
เรื่อง
การร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก เหตุขัดข้องในการจัดการมรดก การขอตั้งผู้จัดการมรดกเพื่อสืบหาทรัพย์มรดก ข้อพิพาทเรื่องกรรมสิทธิ์ในที่ดิน และปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน
ประเด็นข้อกฎหมาย
ผู้ร้องซึ่งมีชื่อเป็นผู้จัดการมรดกตามพินัยกรรมจะขอให้ศาลตั้งตนเป็นผู้จัดการมรดกได้หรือไม่ เมื่อก่อนยื่นคำร้อง ผู้คัดค้านได้รับโอนที่ดินตามพินัยกรรมไปแล้ว
การที่ผู้ร้องอ้างว่าพินัยกรรมซึ่งผู้คัดค้านนำไปใช้รับโอนที่ดินไม่มีผลบังคับ เป็นเหตุขัดข้องในการจัดการมรดกตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1713 (2) หรือเป็นข้อพิพาทเรื่องกรรมสิทธิ์ที่ต้องฟ้องเป็นคดีมีข้อพิพาทโดยตรง
เมื่อทรัพย์มรดกที่ระบุไว้ถูกโอนไปทั้งหมดแล้ว และไม่ปรากฏว่าผู้ตายมีทรัพย์มรดกอื่นที่ต้องจัดการ จะขอตั้งผู้จัดการมรดกเพื่อสืบหาทรัพย์มรดกของผู้ตายเพื่อนำมาจัดการภายหลังได้หรือไม่
ปัญหาว่าผู้ร้องและผู้คัดค้านมีอำนาจยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกหรือไม่ เป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชนที่ศาลฎีกายกขึ้นวินิจฉัยเองได้หรือไม่
ข้อเท็จจริง
ผู้ตายทำพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ 2544 ยกที่ดินแปลงหนึ่งให้แก่ผู้ร้องกับบุคคลอีกคนหนึ่งคนละเท่า ๆ กัน และตั้งผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดก
ต่อมาเมื่อวันที่ 20 เมษายน 2545 ผู้ตายทำพินัยกรรมแบบธรรมดา ยกทรัพย์มรดกทั้งหมดให้แก่ผู้คัดค้านแต่เพียงผู้เดียว และผู้ตายถึงแก่ความตายเมื่อวันที่ 20 ธันวาคม 2546
ผู้ร้องไปติดต่อขอรับโอนที่ดินตามพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมือง แต่เจ้าพนักงานแจ้งว่าต้องมีคำสั่งศาลตั้งผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกก่อน อย่างไรก็ตาม ก่อนผู้ร้องยื่นคำร้องต่อศาล ผู้ร้องทราบแล้วว่าผู้คัดค้านได้รับโอนที่ดินดังกล่าวเป็นของตนตามพินัยกรรมแบบธรรมดา
ผู้ร้องจึงยื่นคำร้องขอให้ศาลตั้งตนเป็นผู้จัดการมรดก โดยอ้างว่าพินัยกรรมแบบธรรมดาที่ผู้คัดค้านนำไปใช้รับโอนที่ดินไม่มีผลบังคับ
ผู้คัดค้านยื่นคำคัดค้าน ขอให้ยกคำร้องของผู้ร้องและตั้งผู้คัดค้านเป็นผู้จัดการมรดกแทน โดยอ้างว่าผู้ตายทำพินัยกรรมยกทรัพย์มรดกทั้งหมดให้แก่ผู้คัดค้าน
บัญชีทรัพย์มรดกที่ผู้คัดค้านกล่าวอ้างระบุว่าผู้ตายมีทรัพย์มรดกเป็นที่ดินรวม 6 แปลง แต่ปรากฏว่าผู้คัดค้านได้รับโอนที่ดินทั้งหมดเป็นของตนก่อนเกิดคดีแล้ว และตามคำร้องกับคำคัดค้านไม่ปรากฏว่าผู้ตายมีทรัพย์มรดกอื่นที่ต้องจัดการ
คำวินิจฉัยศาลฎีกา
ผู้ร้องไม่มีเหตุจำเป็นต้องได้รับแต่งตั้งเป็นผู้จัดการมรดก
การร้องขอให้ศาลตั้งผู้จัดการมรดกต้องมีเหตุจำเป็นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1713 (1) ถึง (3)
แม้ผู้ร้องจะอ้างว่าผู้ตายทำพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองยกที่ดินให้แก่ผู้ร้องกับบุคคลอีกคนหนึ่งคนละเท่า ๆ กัน และตั้งผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดก แต่ก่อนยื่นคำร้อง ผู้ร้องทราบแล้วว่าผู้คัดค้านได้รับโอนที่ดินแปลงดังกล่าวเป็นของตนตามพินัยกรรม
จึงไม่มีทรัพย์มรดกตามพินัยกรรมที่ผู้ร้องจะนำคำสั่งตั้งผู้จัดการมรดกไปดำเนินการจัดการได้ ย่อมไม่มีความจำเป็นต้องตั้งผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตาย
ข้อพิพาทเรื่องสิทธิในที่ดินต้องฟ้องเป็นคดีมีข้อพิพาท
ผู้ร้องอ้างว่าพินัยกรรมแบบธรรมดาที่ผู้คัดค้านนำไปใช้รับโอนที่ดินไม่มีผลบังคับ หากข้ออ้างดังกล่าวเป็นความจริง ย่อมทำให้ผู้คัดค้านไม่มีสิทธิในที่ดินแปลงนั้น
กรณีจึงเป็นข้อพิพาทเรื่องกรรมสิทธิ์ในที่ดิน ซึ่งผู้ร้องสามารถเสนอคดีเรียกร้องต่อผู้คัดค้านโดยตรงอย่างคดีมีข้อพิพาทต่อไปได้ ไม่อาจถือว่าเป็นเหตุขัดข้องในการจัดการมรดกตามมาตรา 1713 (2) ที่ผู้ร้องจะใช้สิทธิขอให้ศาลตั้งตนเป็นผู้จัดการมรดก
ไม่อาจขอตั้งผู้จัดการมรดกเพียงเพื่อสืบหาทรัพย์มรดก
ผู้คัดค้านอ้างว่าผู้ตายทำพินัยกรรมยกทรัพย์มรดกทั้งหมดให้แก่ผู้คัดค้าน โดยบัญชีทรัพย์มรดกระบุว่าผู้ตายมีทรัพย์มรดกเป็นที่ดินรวม 6 แปลง
แต่ปรากฏว่าผู้คัดค้านได้รับโอนที่ดินทั้ง 6 แปลงเป็นของตนก่อนเกิดคดีแล้ว และตามคำร้องกับคำคัดค้านไม่ปรากฏว่าผู้ตายมีทรัพย์มรดกอื่นที่ต้องจัดการ
ส่วนที่ผู้คัดค้านอ้างว่าต้องตรวจสอบสถานะทางบัญชีต่าง ๆ นั้น เมื่อบัญชีทรัพย์มรดกที่ผู้คัดค้านกล่าวอ้างระบุทรัพย์มรดกไว้เพียงที่ดิน 6 แปลง จึงไม่มีเหตุขัดข้องในการจัดการมรดก เพราะไม่มีทรัพย์มรดกของผู้ตายที่จะต้องจัดการแล้ว
กฎหมายมิได้กำหนดเหตุให้ตั้งผู้จัดการมรดกเพื่อสืบหาทรัพย์มรดกของผู้ตายเพื่อนำมาจัดการแต่อย่างใด ผู้คัดค้านจึงไม่มีเหตุตามกฎหมายที่จะร้องขอให้ตั้งตนเป็นผู้จัดการมรดก กรณีไม่ต้องด้วยมาตรา 1713 (2)
ศาลฎีกายกปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยขึ้นวินิจฉัยเองได้
ปัญหาว่าผู้ร้องและผู้คัดค้านมีอำนาจยื่นคำร้องขอต่อศาลได้หรือไม่ เป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน
ศาลฎีกาจึงเห็นสมควรยกขึ้นวินิจฉัยเองตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 142 (5), 246 และ 247 แม้คู่ความจะไม่ได้ยกปัญหาดังกล่าวขึ้นว่ากล่าวในชั้นฎีกา
เมื่อศาลฎีกาวินิจฉัยว่าไม่ต้องตั้งผู้คัดค้านเป็นผู้จัดการมรดกแล้ว จึงไม่จำต้องวินิจฉัยฎีกาของผู้ร้องในประเด็นอื่นต่อไป เพราะไม่ทำให้ผลของคดีเปลี่ยนแปลงไป
ผลคดี
ศาลฎีกาพิพากษาแก้เป็นว่า
ไม่ตั้งผู้คัดค้านเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตาย และให้ยกคำร้องคัดค้านของผู้คัดค้าน
ส่วนคำร้องขอตั้งผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกที่ศาลล่างยกไว้นั้นคงเดิม
ผลสุดท้ายไม่มีฝ่ายใดได้รับแต่งตั้งเป็นผู้จัดการมรดก
สรุป
การร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกต้องมีเหตุจำเป็นตามที่กฎหมายกำหนด หากทรัพย์มรดกที่ระบุไว้ถูกโอนไปทั้งหมดแล้ว และไม่ปรากฏว่าผู้ตายมีทรัพย์มรดกอื่นที่ต้องจัดการ ย่อมไม่มีเหตุขัดข้องในการจัดการมรดก
ไม่อาจขอตั้งผู้จัดการมรดกเพียงเพื่อสืบหาว่าผู้ตายอาจมีทรัพย์มรดกอื่นเพื่อนำมาจัดการในภายหลังได้ เพราะกฎหมายมิได้กำหนดเหตุเช่นนั้นไว้
ส่วนข้อโต้แย้งว่าพินัยกรรมไม่มีผลบังคับและผู้รับโอนไม่มีสิทธิในที่ดิน เป็นข้อพิพาทเรื่องกรรมสิทธิ์ที่ต้องฟ้องเป็นคดีมีข้อพิพาทโดยตรง ไม่ใช่เหตุขัดข้องในการจัดการมรดกที่จะใช้ขอตั้งผู้จัดการมรดก
ฎีกาย่อ
การร้องขอให้ศาลตั้งผู้จัดการมรดกต้องมีเหตุจำเป็นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1713 (1) ถึง (3) ผู้ร้องอ้างว่าผู้ตายทำพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองยกที่ดินให้แก่ผู้ร้องกับบุคคลอีกคนหนึ่ง และตั้งผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดก แต่ก่อนผู้ร้องยื่นคำร้อง ผู้ร้องทราบแล้วว่าผู้คัดค้านได้รับโอนที่ดินดังกล่าวไปตามพินัยกรรม จึงไม่มีทรัพย์มรดกตามพินัยกรรมที่ผู้ร้องจะนำคำสั่งไปดำเนินการจัดการ และไม่มีความจำเป็นต้องตั้งผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดก ส่วนข้ออ้างว่าพินัยกรรมที่ผู้คัดค้านนำไปใช้ไม่มีผลบังคับ เป็นข้อพิพาทเรื่องกรรมสิทธิ์ในที่ดินซึ่งผู้ร้องต้องฟ้องเป็นคดีมีข้อพิพาทโดยตรง ไม่ใช่เหตุขัดข้องในการจัดการมรดกตามมาตรา 1713 (2)
ผู้คัดค้านระบุว่าผู้ตายมีทรัพย์มรดกเป็นที่ดิน 6 แปลง แต่ผู้คัดค้านได้รับโอนที่ดินทั้งหมดเป็นของตนก่อนเกิดคดีแล้ว และไม่ปรากฏว่ามีทรัพย์มรดกอื่นที่ต้องจัดการ จึงไม่มีเหตุขัดข้องในการจัดการมรดก กฎหมายมิได้กำหนดเหตุให้ตั้งผู้จัดการมรดกเพื่อสืบหาทรัพย์มรดกของผู้ตายเพื่อนำมาจัดการ ผู้คัดค้านจึงไม่มีเหตุตามกฎหมายที่จะขอให้ตั้งตนเป็นผู้จัดการมรดก
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1713
- ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 142 (5), 246 และ 247
อ้างอิง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2761/2560
คำค้น
ผู้จัดการมรดก, ตั้งผู้จัดการมรดก, สืบหาทรัพย์มรดก, เหตุขัดข้องในการจัดการมรดก, พินัยกรรม, กรรมสิทธิ์ในที่ดิน, คดีไม่มีข้อพิพาท, คดีมีข้อพิพาท, มาตรา 1713