สรุปคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9091/2568
เรื่อง ผู้จัดการมรดกขายที่ดินมรดกต่ำกว่าราคาที่ทายาทตกลง ต้องรับผิดหรือไม่
คดีนี้มีประเด็นเกี่ยวกับอำนาจของผู้จัดการมรดกในการขายที่ดินมรดก เพื่อนำเงินที่ได้จากการขายมาแบ่งแก่ทายาท
เมื่อทายาทตกลงกันให้ขายที่ดินมรดกแล้วนำเงินมาแบ่งกัน ผู้จัดการมรดกมีอำนาจขายที่ดินนั้นหรือไม่
และหากผู้จัดการมรดกขายที่ดินในราคาต่ำกว่าราคาที่ประชุมทายาทเคยกำหนดไว้ แต่ได้แจ้งให้ทายาทส่วนใหญ่ทราบ ทายาทส่วนใหญ่เห็นชอบ และราคาขายไม่ต่ำจนทำให้กองมรดกเสียหาย ผู้จัดการมรดกต้องรับผิดต่อทายาทที่ไม่ยินยอมหรือไม่
ผู้ตายมีทายาทหลายคน รวมถึงโจทก์ทั้งสองและจำเลย ต่อมาศาลมีคำสั่งตั้งจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตาย
ทายาทได้ประชุมกันเกี่ยวกับการจัดการทรัพย์มรดก โดยตกลงให้จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกขายที่ดินมรดกตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ เนื้อที่ 80 ตารางวา ในราคาไม่ต่ำกว่า 3,200,000 บาท
ที่ประชุมกำหนดให้ติดป้ายประกาศขายไว้ 6 เดือน หากครบกำหนดแล้วยังไม่มีผู้สนใจซื้อ จึงให้ประชุมกันใหม่เพื่อปรับราคาขาย
ต่อมาจำเลยขายที่ดินดังกล่าวให้แก่บุคคลภายนอกในราคา 2,200,000 บาท ซึ่งต่ำกว่าราคาที่ทายาทเคยตกลงกันไว้
โจทก์ทั้งสองเห็นว่า การขายดังกล่าวทำให้ทายาทได้รับส่วนแบ่งน้อยกว่าที่ควรจะได้ จึงฟ้องให้จำเลยชำระเงินส่วนต่างแก่โจทก์ทั้งสองคนละ 166,666 บาท พร้อมดอกเบี้ย
จำเลยต่อสู้ว่า ได้ติดป้ายประกาศขายตามมติแล้ว ต่อมาผู้ซื้อพบว่าที่ดินมีเนื้อที่จริงน้อยกว่าที่ระบุในเอกสาร จึงขอซื้อในราคา 2,200,000 บาท จำเลยได้แจ้งทายาทแล้ว และทายาทส่วนใหญ่เห็นชอบ อีกทั้งราคาขายยังสูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานมาก
ทายาทของผู้ตายตกลงกันให้แบ่งปันที่ดินมรดกโดยการขายทรัพย์มรดก แล้วนำเงินที่ได้จากการขายมาแบ่งกันระหว่างทายาท
การขายที่ดินมรดกเพื่อนำเงินมาแบ่งกัน จึงมิใช่การเปลี่ยนแปลงวัตถุประสงค์ของการแบ่งปันทรัพย์มรดก แต่เป็นการดำเนินการตามแนวทางที่ทายาทตกลงกันไว้
จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดก มีสิทธิและหน้าที่ทำการอันจำเป็นเพื่อจัดการมรดกโดยทั่วไป หรือเพื่อแบ่งปันทรัพย์มรดกแก่ทายาท จึงมีอำนาจขายที่ดินเพื่อนำเงินที่ได้มาแบ่งปันแก่ทายาทได้
แม้จำเลยขายที่ดินในราคา 2,200,000 บาท ซึ่งต่ำกว่าราคา 3,200,000 บาท ตามที่ประชุมทายาทเคยกำหนดไว้ แต่จำเลยได้แจ้งการขายและราคาขายให้ทายาทส่วนใหญ่ทราบแล้ว ทายาทส่วนใหญ่เห็นชอบ และราคาดังกล่าวยังสูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานมาก
หลังจากขายที่ดินแล้ว จำเลยได้นำเงินที่ได้จากการขายมาแบ่งให้แก่ทายาท รวมถึงโจทก์ที่ 1
แม้โจทก์ที่ 1 ไม่ได้ให้ความยินยอมในการขาย แต่การขายที่ดินดังกล่าวเป็นการกระทำอันจำเป็นเพื่อจัดการมรดก หรือเพื่อแบ่งปันทรัพย์มรดกแก่ทายาท ไม่ทำให้กองมรดกหรือโจทก์ที่ 1 ได้รับความเสียหาย
จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ที่ 1
เมื่อทายาทตกลงกันให้ขายที่ดินมรดกแล้วนำเงินมาแบ่งกัน ผู้จัดการมรดกย่อมมีอำนาจขายที่ดินเพื่อนำเงินมาแบ่งแก่ทายาทได้
การขายต่ำกว่าราคาที่เคยกำหนดไว้ในที่ประชุมทายาท ไม่ได้ทำให้ผู้จัดการมรดกต้องรับผิดเสมอไป
ต้องพิจารณาว่า การขายนั้นเป็นการจัดการมรดกที่จำเป็นหรือไม่ มีการแจ้งทายาทหรือไม่ ทายาทส่วนใหญ่เห็นชอบหรือไม่ ราคาขายต่ำจนทำให้กองมรดกเสียหายหรือไม่ และมีการนำเงินที่ได้จากการขายมาแบ่งแก่ทายาทแล้วหรือไม่
เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่า จำเลยขายที่ดินเพื่อจัดการมรดก แจ้งทายาทส่วนใหญ่แล้ว ทายาทส่วนใหญ่เห็นชอบ ราคาขายสูงกว่าราคาประเมิน และนำเงินมาแบ่งแก่ทายาทแล้ว จำเลยจึงไม่ต้องรับผิด
ศาลชั้นต้น
พิพากษายกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับ
ศาลอุทธรณ์ภาค 8
พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับ
ศาลฎีกา
พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
มาตรา 1719
มาตรา 1750
ทายาทของผู้ตายต่างตกลงกันให้แบ่งปันที่ดินมรดกโดยการขายทรัพย์มรดกนั้นแล้วเอาเงินที่ได้จากการขายมาแบ่งปันกันระหว่างทายาท ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1750 วรรคหนึ่ง มิใช่เป็นการแบ่งปันทรัพย์มรดกโดยส่งมอบที่ดินให้ทายาทต่างเข้าครอบครองเป็นส่วนสัด การขายที่ดินมรดกเพื่อนำเงินที่ได้จากการขายมาแบ่งปันแก่ทายาทมิใช่การเปลี่ยนแปลงวัตถุประสงค์ของการแบ่งปันทรัพย์มรดก จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกซึ่งมีสิทธิและหน้าที่ที่จะทำการอันจำเป็นเพื่อจัดการมรดกโดยทั่วไปหรือเพื่อแบ่งปันทรัพย์มรดกแก่ทายาทมีอำนาจที่จะขายที่ดินเพื่อนำเงินที่ได้มาแบ่งปันแก่ทายาท ตามมาตรา 1750 วรรคหนึ่ง
จำเลยจะขายที่ดินแก่ พ. ในราคาต่ำกว่าที่ประกาศขาย โดยจำเลยโทรศัพท์แจ้งการขายและราคาขายให้ทายาทส่วนใหญ่ทราบตามมติในการประชุมทายาท ทายาทส่วนใหญ่เห็นชอบให้ขายที่ดินตามราคาที่ พ. เสนอ แม้ราคาที่ดินที่จำเลยขายแก่ พ. ต่ำกว่าราคาตามมติในการประชุมทายาท แต่เป็นราคาที่สูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานมาก หลังจากจำเลยขายที่ดินแล้ว จำเลยแบ่งเงินที่ได้จากการขายที่ดินให้แก่ทายาทรวมถึงโจทก์ที่ 1 แม้โจทก์ที่ 1 มิได้ให้ความยินยอมในการขาย แต่ถือได้ว่าการที่จำเลยขายที่ดินเป็นการกระทำอันจำเป็นเพื่อจัดการมรดกหรือเพื่อแบ่งปันทรัพย์มรดกแก่ทายาทผู้ตายแล้ว ไม่ทำให้กองมรดกหรือโจทก์ที่ 1 ได้รับความเสียหาย จำเลยไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ที่ 1
อ้างอิง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9091/2568
แหล่งที่มา: เอกสารคำพิพากษาศาลฎีกาที่อัปโหลดในบทสนทนา
คำค้นที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9091/2568, ผู้จัดการมรดก, อำนาจผู้จัดการมรดก, ขายที่ดินมรดก, แบ่งมรดก, ที่ดินมรดก, ทายาทไม่ยินยอม, ขายที่ดินต่ำกว่าราคา, ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1719, ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1750