สรุปคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5114/2540
เรื่อง
มีสิทธิเดินผ่านทางแล้ว จะขอใช้รถยนต์ผ่านได้หรือไม่
ประเด็นข้อกฎหมาย
การใช้ทางพิพาทเป็น ทางเดินเข้าออก โดยสงบ เปิดเผย และด้วยเจตนาเป็นเจ้าของติดต่อกันเกิน 10 ปี ทำให้ได้สิทธิ ทางภารจำยอมโดยอายุความ หรือไม่
และเมื่อผู้ซื้อที่ดินรู้อยู่แล้วตั้งแต่ขณะซื้อว่า ไม่อาจใช้รถยนต์แล่นเข้าออกผ่านทางพิพาทได้ จะอ้างภายหลังว่าทางพิพาทเป็น ทางจำเป็นสำหรับรถยนต์ ได้หรือไม่
ข้อเท็จจริง
โจทก์ซื้อที่ดินและตึกแถวจากเจ้าของเดิม โดยมีการใช้ทางพิพาทผ่านที่ดินของจำเลยออกสู่ทางสาธารณะ
โจทก์และครอบครัวใช้ทางพิพาทเป็น ทางเดินเข้าออก มาตั้งแต่ปี 2519 โดยจำเลยไม่ได้โต้แย้งหรือหวงห้าม อีกทั้งได้ความว่าจำเลยมีเจตนาให้ทางพิพาทเป็น ทางภารจำยอม มาแล้วตั้งแต่ปี 2516
ต่อมาโจทก์ซื้อที่ดินและตึกแถวเมื่อปี 2532 โดยรู้อยู่แล้วว่าไม่อาจใช้รถยนต์แล่นเข้าออกผ่านทางพิพาทได้ คงใช้ทางพิพาทได้เฉพาะ การเดินเข้าออก เท่านั้น
ภายหลังโจทก์ซื้อรถยนต์เมื่อปี 2535 และอ้างว่าจำเลยนำเสาเหล็กมาปักกั้นทาง ทำให้รถยนต์เข้าออกไม่ได้ จึงฟ้องขอให้จำเลยจดทะเบียนทางพิพาทเป็นทั้ง ทางภารจำยอม และ ทางจำเป็นสำหรับรถยนต์ พร้อมทั้งขอให้รื้อถอนเสาเหล็กออกจากทางพิพาท
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5114/2540 วินิจฉัยวางหลักว่า
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า การที่โจทก์และครอบครัวใช้ทางพิพาทเป็น ทางเดินเข้าออกสู่ทางสาธารณะ ตั้งแต่ปี 2519 เป็นต้นมา โดยจำเลยไม่ได้โต้แย้งหรือหวงห้าม อีกทั้งได้ความว่าจำเลยมีเจตนาให้ทางพิพาทเป็นทางภารจำยอมมาแล้วตั้งแต่ปี 2516 การใช้ทางพิพาทของโจทก์จึงมิใช่การใช้โดยถือวิสาสะ
เมื่อโจทก์ใช้ทางดังกล่าวเป็นทางเดินโดยสงบ เปิดเผย และด้วยเจตนาเป็นเจ้าของติดต่อกันเป็นเวลากว่า 10 ปีแล้ว โจทก์จึงได้สิทธิ ภารจำยอมสำหรับทางเดิน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1401 ประกอบมาตรา 1382
แต่ในส่วนการใช้รถยนต์ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ขณะที่โจทก์ซื้อที่ดินและตึกแถว โจทก์รู้อยู่แล้วว่าไม่อาจใช้รถยนต์แล่นเข้าออกผ่านทางพิพาทได้ คงใช้ทางพิพาทได้เฉพาะการเดินเข้าออกเท่านั้น
เมื่อโจทก์ยอมรับสภาพการที่จะไม่ใช้รถยนต์เข้าออกในทางพิพาทตั้งแต่ขณะซื้อที่ดินและตึกแถว อีกทั้งก่อนซื้อรถยนต์ก็รู้อยู่แล้วว่าไม่อาจนำรถยนต์เข้าออกผ่านทางพิพาทได้ เท่ากับโจทก์ยอมรับสภาพที่จะต้องจอดรถยนต์ไว้ในสถานที่อื่น
ดังนั้น โจทก์จึงไม่อาจอ้างได้ว่า ทางพิพาทเป็น ทางจำเป็นเพื่อการใช้รถยนต์ และไม่มีสิทธิบังคับให้จำเลยถอนเสาเหล็กที่ปักอยู่ในทางพิพาทออกไป
ผลคดี
ศาลฎีกาให้โจทก์ได้สิทธิใช้ทางพิพาทเป็น ทางภารจำยอมสำหรับทางเดินเข้าออก
แต่ไม่ให้โจทก์ใช้ทางพิพาทเป็น ทางรถยนต์
และไม่ให้บังคับจำเลยรื้อถอนเสาเหล็กออกจากทางพิพาท
กล่าวโดยสรุปคือ
“โจทก์ได้ทางเดิน แต่ไม่ได้ทางรถยนต์”
หรือพูดให้เข้าใจง่ายว่า
“มีสิทธิเดินผ่าน ไม่ได้แปลว่ามีสิทธิขับรถผ่านเสมอไป”
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1349
เรื่องทางจำเป็น กรณีที่ดินถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะ เจ้าของที่ดินแปลงนั้นอาจผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะได้ โดยต้องเลือกทางและวิธีที่จำเป็นและเสียหายแก่ที่ดินที่ล้อมอยู่น้อยที่สุด
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382
เรื่องการได้กรรมสิทธิ์หรือทรัพยสิทธิโดยการครอบครองปรปักษ์ อันเป็นหลักที่นำมาใช้ประกอบการได้ภารจำยอมโดยอายุความในคดีนี้
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1401
เรื่องภารจำยอมอาจได้มาโดยอายุความ โดยนำหลักเรื่องอายุความได้สิทธิตามมาตรา 1382 มาใช้ประกอบ
ฎีกาย่อ
การที่โจทก์และครอบครัวใช้ทางพิพาทเป็นทางเดินเข้าออกสู่ทางสาธารณะตั้งแต่ปี 2519 เป็นต้นมา โดยจำเลยไม่ได้โต้แย้งหรือหวงห้ามไม่ให้ใช้ทางเดินแต่อย่างใด แต่กลับได้ความว่าจำเลยมีเจตนาให้ทางพิพาทเป็นทางภารจำยอมมาแล้วตั้งแต่ปี 2516 ดังนี้ การใช้ทางพิพาทของโจทก์จึงหาใช่ใช้โดยถือวิสาสะไม่ เมื่อโจทก์ได้ใช้ทางดังกล่าวเป็นทางเดินโดยสงบและเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของติดต่อกันเป็นเวลากว่าสิบปีแล้วจึงได้ภารจำยอม ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1401 ประกอบมาตรา 1382 โจทก์ซื้อที่ดินและตึกแถวโจทก์รู้ดีอยู่แล้วว่าโจทก์ไม่อาจใช้รถยนต์แล่นเข้าออกผ่านทางพิพาทได้ คงใช้ทางพิพาทได้เฉพาะการเดินเข้าออกเท่านั้น ดังนี้ เมื่อโจทก์ยอมรับสภาพการที่จะไม่ใช้รถยนต์เข้าออกในทางพิพาทขณะที่โจทก์ซื้อที่ดินและตึกแถวมา ทั้งก่อนที่โจทก์จะซื้อรถยนต์โจทก์ก็รู้อยู่แล้วว่าโจทก์ไม่อาจนำรถยนต์เข้าออกที่ดินและตึกแถวของโจทก์ผ่านทางพิพาทได้ เท่ากับโจทก์ยอมรับสภาพที่จะต้องจอดรถยนต์ไว้ในสถานที่อื่น โจทก์จึงไม่อาจอ้างได้ว่าทางพิพาทเป็นทางจำเป็นเพื่อการใช้รถยนต์