⚖️📘 สรุปเรื่อง: “กลุ่มเกษตรกร” เป็นนิติบุคคลหรือไม่ และเป็นโจทก์หรือจำเลยในคดีได้หรือไม่
📌 เรื่อง
สัญญาซื้อขายสินค้าระหว่างสหกรณ์กับลูกหนี้
โดยในสัญญาระบุชื่อลูกหนี้ว่า
“กลุ่มเกษตรกร...............”
จึงมีประเด็นสำคัญว่า
กลุ่มเกษตรกรดังกล่าวเป็นเพียง “ชื่อกลุ่ม” ธรรมดา
หรือเป็น นิติบุคคลตามกฎหมาย
⚖️ ประเด็นข้อกฎหมาย
1️⃣ กลุ่มเกษตรกรที่จดทะเบียนแล้ว เป็นนิติบุคคลหรือไม่
2️⃣ เมื่อเป็นนิติบุคคลแล้ว สามารถเป็นโจทก์หรือจำเลยในคดีได้หรือไม่
3️⃣ ถ้าไม่ได้จดทะเบียน แต่ใช้คำว่า “กลุ่มเกษตรกร” ในทางธุรกิจ มีความผิดหรือไม่
🧾 ข้อเท็จจริง
สหกรณ์แห่งหนึ่งทำสัญญาซื้อขายสินค้ากับลูกหนี้
โดยใช้ชื่อลูกหนี้ว่า
“กลุ่มเกษตรกร...............”
ต่อมาตรวจพบว่า กลุ่มดังกล่าวมี ใบทะเบียนจัดตั้งกลุ่มเกษตรกร
จึงต้องพิจารณาว่า
เมื่อลูกหนี้เป็นกลุ่มเกษตรกรที่จดทะเบียนแล้ว
จะมีฐานะทางกฎหมายอย่างไร
⚖️ หลักกฎหมาย
ตาม พระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2542
มาตรา 119
คณะบุคคลผู้ประกอบอาชีพเกษตรกรรม อาจจัดตั้งเป็นกลุ่มเกษตรกรได้ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดโดยพระราชกฤษฎีกา
มาตรา 120
บัญญัติชัดว่า
กลุ่มเกษตรกรที่จัดตั้งขึ้นตามมาตรา 119 ให้มีฐานะเป็นนิติบุคคล
ส่วน พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยกลุ่มเกษตรกร พ.ศ. 2547 เป็นกฎหมายที่กำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการจัดตั้ง การดำเนินงาน และการเลิกกลุ่มเกษตรกรโดยตรง
ดังนั้น ถ้ากลุ่มเกษตรกรมีการจดทะเบียนถูกต้อง
กลุ่มนั้นย่อมมีฐานะเป็น นิติบุคคล
👨⚖️ แนวคำพิพากษาศาลฎีกา
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2071/2527
ศาลฎีการับฟังข้อเท็จจริงว่า
“กลุ่มเกษตรกร...............จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล”
คดีดังกล่าวเกี่ยวกับผู้จัดการของกลุ่มเกษตรกรและเงินของกลุ่ม ซึ่งศาลรับฟังสถานะของกลุ่มเกษตรกรที่จดทะเบียนแล้วว่าเป็นนิติบุคคล
แนวนี้ใช้ประกอบได้ว่า
กลุ่มเกษตรกรที่จดทะเบียนจัดตั้งตามกฎหมาย ย่อมมีฐานะเป็นนิติบุคคล
🧑⚖️ ผลทางคดี: เป็นโจทก์และจำเลยได้
เมื่อกลุ่มเกษตรกรจดทะเบียนแล้ว
ย่อมมีสภาพบุคคลตามกฎหมาย
จึงสามารถเป็นคู่ความในคดีได้ทั้งสองสถานะ คือ
เป็นโจทก์
เพื่อฟ้องเรียกร้องสิทธิของกลุ่ม
และ
เป็นจำเลย
เมื่อมีผู้อื่นฟ้องให้กลุ่มรับผิดตามสัญญาหรือหนี้ของกลุ่ม
ดังนั้น หากมีหนี้ตามสัญญาซื้อขายสินค้า
คู่ความที่ถูกต้องย่อมเป็น
กลุ่มเกษตรกร...............
โดยประธานกรรมการหรือผู้มีอำนาจกระทำการแทน
จำเลย
ไม่ใช่ฟ้องกรรมการหรือสมาชิกเป็นการส่วนตัวโดยอัตโนมัติ
🚫 ถ้าไม่ได้จดทะเบียน แต่ใช้คำว่า “กลุ่มเกษตรกร” มีความผิดหรือไม่
มีประเด็นความผิดได้
เพราะ พ.ร.บ.สหกรณ์ พ.ศ. 2542 มาตรา 127 ห้ามมิให้ผู้ใดใช้คำว่า
“กลุ่มเกษตรกร”
เป็นชื่อหรือส่วนหนึ่งของชื่อในทางธุรกิจ
เว้นแต่เป็นกลุ่มเกษตรกรที่ได้จดทะเบียนตามกฎหมาย
และ มาตรา 129 กำหนดโทษกรณีใช้คำว่า “กลุ่มเกษตรกร” ประกอบชื่อในทางธุรกิจ โดยไม่ได้จดทะเบียน
ดังนั้น ถ้าไม่ได้จดทะเบียน แต่ใช้ชื่อว่า
“กลุ่มเกษตรกร...............”
ในการทำสัญญาซื้อขาย กู้ยืม รับสินค้า หรือทำนิติสัมพันธ์ทางการค้า
อาจเข้าข่ายความผิดตามกฎหมาย
แต่ถ้าจดทะเบียนแล้ว
การใช้ชื่อ “กลุ่มเกษตรกร” ย่อมเป็นการใช้ชื่อโดยชอบ
📌 ข้อควรระวังสำหรับทนาย
เมื่อพบชื่อในสัญญาว่า
“กลุ่มเกษตรกร...............”
อย่าเพิ่งสรุปว่าเป็นเพียงกลุ่มชาวบ้านทั่วไป
และอย่าเพิ่งฟ้องกรรมการหรือสมาชิกเป็นจำเลยส่วนตัวทันที
ต้องตรวจให้ชัดว่า
- มีใบทะเบียนจัดตั้งกลุ่มเกษตรกรหรือไม่
- มีเลขทะเบียนหรือไม่
- ยังมีสถานะเป็นกลุ่มเกษตรกรอยู่หรือไม่
- ใครเป็นประธานกรรมการหรือผู้มีอำนาจกระทำการแทน
- สัญญาระบุคู่สัญญาเป็น “กลุ่มเกษตรกร” หรือชื่อบุคคลธรรมดา
- มีข้อความให้ผู้ลงชื่อรับผิดส่วนตัวหรือไม่
✅ สรุป
ถ้าเป็น กลุ่มเกษตรกรที่จดทะเบียนแล้ว
เป็นนิติบุคคล
มีสภาพบุคคลตามกฎหมาย
เป็นได้ทั้งโจทก์และจำเลย
ฟ้องหรือถูกฟ้องในนามกลุ่มเกษตรกรได้
และใช้ชื่อ “กลุ่มเกษตรกร” ได้โดยชอบ
แต่ถ้า ไม่ได้จดทะเบียน
ไม่เป็นนิติบุคคล
เป็นเพียงกลุ่มบุคคลหรือชื่อที่ใช้เรียกกัน
ต้องพิจารณาฟ้องบุคคลที่ลงชื่อ ก่อหนี้ รับสินค้า รับสภาพหนี้ หรือค้ำประกันแทน
และการใช้คำว่า “กลุ่มเกษตรกร” ในทางธุรกิจ อาจเข้าข่ายความผิดตามกฎหมาย
📚 กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- พระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2542 มาตรา 119
ว่าด้วยการจัดตั้งกลุ่มเกษตรกร - พระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2542 มาตรา 120
กลุ่มเกษตรกรที่จัดตั้งขึ้นตามมาตรา 119 ให้มีฐานะเป็นนิติบุคคล - พระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2542 มาตรา 127
ห้ามใช้คำว่า “กลุ่มเกษตรกร” เป็นชื่อหรือส่วนหนึ่งของชื่อในทางธุรกิจ เว้นแต่เป็นกลุ่มเกษตรกรที่จดทะเบียนแล้ว - พระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2542 มาตรา 129
กำหนดโทษกรณีใช้คำว่า “กลุ่มเกษตรกร” ในทางธุรกิจโดยไม่ได้จดทะเบียน - พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยกลุ่มเกษตรกร พ.ศ. 2547
กำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการจัดตั้ง การดำเนินงาน และการเลิกกลุ่มเกษตรกร - คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2071/2527
แนวประกอบเรื่องกลุ่มเกษตรกรที่จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล
📝 ประโยคสำคัญ
“กลุ่มเกษตรกร” ถ้าจดทะเบียนตามกฎหมายแล้ว ย่อมมีฐานะเป็นนิติบุคคล สามารถเป็นได้ทั้งโจทก์และจำเลยในคดี
แต่ถ้าไม่ได้จดทะเบียนแล้วนำคำว่า “กลุ่มเกษตรกร” ไปใช้เป็นชื่อในทางธุรกิจ อาจมีความผิดตามกฎหมาย