⚖️ สรุปคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4044/2567
📌 เรื่อง
ความสมบูรณ์ของพินัยกรรมแบบเอกสารเขียนเองทั้งฉบับ
📚 ประเด็นข้อกฎหมาย
พินัยกรรมที่มีข้อความบางตอนเป็นตัวพิมพ์ และเว้นช่องไว้ให้ผู้ทำพินัยกรรมเขียนหรือกรอกข้อความ แต่ผู้ทำพินัยกรรมได้เขียนข้อความสำคัญเกี่ยวกับการเผื่อตายและการยกทรัพย์หรือสิทธิให้แก่บุคคลต่าง ๆ ด้วยลายมือตนเอง จะถือเป็น พินัยกรรมแบบเอกสารเขียนเองทั้งฉบับ ที่สมบูรณ์ตามกฎหมายหรือไม่
📝 ข้อเท็จจริง
ผู้ร้องและผู้คัดค้านเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของนาย ว. ผู้ตาย
ต่อมามีข้อพิพาทเกี่ยวกับ เอกสารหมาย ค.4 ซึ่งผู้คัดค้านอ้างว่าเป็นพินัยกรรมของผู้ตาย โดยเอกสารดังกล่าวมีข้อความบางตอนเป็นตัวพิมพ์ มีหัวข้อพิมพ์ว่า “หนังสือพินัยกรรม” และเว้นช่องไว้ให้ผู้ทำพินัยกรรมเขียนหรือกรอกข้อความเกี่ยวกับสถานที่ วัน เดือน ปี ที่ทำพินัยกรรม ชื่อ ที่อยู่ และความประสงค์ในการจัดการทรัพย์สิน
ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 5 เห็นว่าเอกสารดังกล่าวตกเป็นโมฆะ ผู้คัดค้านจึงยื่นฎีกา
⚖️ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4044/2567 วินิจฉัยว่า
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1646 และมาตรา 1647 สาระสำคัญของพินัยกรรมคือ
“....คำสั่งครั้งสุดท้ายของผู้ตายเกี่ยวกับกำหนดการเผื่อตายในเรื่องทรัพย์สินของตนเอง หรือในเรื่องอื่นที่จะให้เกิดผลบังคับเมื่อตนตาย....”
ส่วนมาตรา 1657 บัญญัติว่า พินัยกรรมนั้นจะทำเป็นเอกสารเขียนเองทั้งฉบับก็ได้ กล่าวคือ ผู้ทำพินัยกรรมต้องเขียนข้อความทั้งหมด วัน เดือน ปี และลายมือชื่อด้วยลายมือตนเอง
แม้เอกสารหมาย ค.4 จะมีข้อความบางตอนเป็นตัวพิมพ์ โดยตอนบนตรงกลางมีหัวข้อพิมพ์ว่า “หนังสือพินัยกรรม” จากนั้นมีการพิมพ์ตัวหนังสือแล้วเว้นช่องว่างให้ผู้ทำพินัยกรรมเขียนหรือกรอกข้อความเกี่ยวกับสถานที่ วัน เดือน ปี ที่ทำพินัยกรรม ชื่อ ที่อยู่ของผู้ทำพินัยกรรม และความประสงค์ในการจัดการทรัพย์สิน ซึ่งตามเอกสารปรากฏว่า ผู้ตายได้เขียนรายละเอียดดังกล่าวด้วยลายมือ
จากนั้นตอนท้ายมีข้อความพิมพ์สรุปได้ว่า ผู้ตายได้อ่านเข้าใจข้อความที่เป็นตัวพิมพ์ทั้งหมด เห็นว่าถูกต้องตามเจตนาทุกประการ โดยไม่มีผู้ใดข่มขู่ จึงได้เขียนข้อความที่เป็นตัวกลางลงในหนังสือพินัยกรรมฉบับนี้ด้วยตนเอง ขณะที่มีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ทุกประการ ผู้ตายสมัครใจทำหนังสือนี้เอง ปราศจากบุคคลอื่นใดข่มขู่ หรือทำโดยสำคัญผิด หรือถูกฉ้อฉลแต่อย่างใด โดยได้ทำหนังสือพินัยกรรมนี้ขึ้นไว้ 4 ฉบับ มีข้อความถูกต้องตรงกันและเก็บรักษาไว้ที่ผู้คัดค้าน และมีลายมือชื่อผู้ตายลงไว้ในช่องที่พิมพ์ว่า “ผู้ทำพินัยกรรม” และ “ผู้พิมพ์/ผู้เขียน”
เอกสารหมาย ค.4 จึง
“....มีลักษณะเป็นคำสั่งสุดท้ายที่ผู้ตายแสดงเจตนากำหนดการเผื่อตายในเรื่องทรัพย์สินของตนไว้โดยต้องการยกให้แก่บุคคลต่าง ๆ ตามที่ระบุไว้ อันจะเกิดเป็นผลบังคับได้ตามกฎหมายเมื่อตนตาย....”
ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1646 และ 1647 จึงเป็นพินัยกรรม และ
“....เข้าลักษณะเป็นพินัยกรรมแบบเอกสารเขียนเองทั้งฉบับ....”
ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1657
✅ สรุป
แม้พินัยกรรมจะมีข้อความบางตอนเป็นตัวพิมพ์ แต่หากผู้ทำพินัยกรรมได้เขียนด้วยลายมือตนเองในส่วนสาระสำคัญเกี่ยวกับวัน เดือน ปี รายการทรัพย์สิน และการยกทรัพย์หรือสิทธิให้แก่บุคคลต่าง ๆ อย่างชัดเจน เอกสารนั้นย่อมเป็นพินัยกรรมและเข้าลักษณะเป็น พินัยกรรมแบบเอกสารเขียนเองทั้งฉบับ ได้ ไม่ตกเป็นโมฆะ
📖 กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1646, 1647, 1657