สรุปคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4150/2556
เรื่อง: ฟ้องขอทางจำเป็น ต้องบรรยายฟ้องหรือไม่ว่าที่ดินเคยเป็นแปลงเดียวกันมาก่อน และหากเกิดจากการแบ่งแยกหรือแบ่งโอน จะไม่ต้องเสียค่าทดแทนหรือไม่?
💡 หลักสำคัญ
หากทางจำเป็นเกิดจากการแบ่งแยกหรือแบ่งโอนที่ดินแปลงเดียวกันจนทำให้ไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ ผู้ขอทางจำเป็นไม่ต้องเสียค่าทดแทน และไม่จำต้องบรรยายข้อเท็จจริงนี้ไว้ในคำฟ้องตั้งแต่แรก
⚖️ ประเด็นข้อกฎหมาย
- โจทก์มีสิทธิฟ้องขอให้จำเลยเปิดทางจำเป็นหรือไม่ และต้องใช้ค่าทดแทนแก่เจ้าของที่ดินหรือไม่?
- การที่โจทก์นำสืบว่าที่ดินเคยเป็นแปลงเดียวกันมาก่อน ถือเป็นการนำสืบนอกฟ้องนอกประเด็นหรือไม่?
📝 ข้อเท็จจริง
- โจทก์และจำเลยเป็นพี่น้องกัน
- โจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินตามโฉนดที่ดินเลขที่ 18050 ซึ่งถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะ โดยที่ดินแปลงดังกล่าวทางทิศเหนือติดกับที่ดินของจำเลยสองแปลง
- โจทก์ฟ้องขอให้จำเลยเปิดทางพิพาทเป็นทางจำเป็น มีความกว้างประมาณ 4 เมตร ยาวประมาณ 120 เมตร จากทางสาธารณประโยชน์ถึงที่ดินโจทก์
🏛️ กระบวนพิจารณาของศาลล่าง
- ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษาให้โจทก์ใช้ค่าทดแทนให้แก่จำเลยเป็นเงิน 10,000 บาท
- ศาลอุทธรณ์ภาค 3 วินิจฉัยว่า โจทก์มิได้บรรยายในคำฟ้องว่าที่ดินเคยเป็นแปลงเดียวกันมาก่อนไว้แต่อย่างใด การนำสืบของโจทก์จึงเป็นการนำสืบนอกฟ้องนอกประเด็น
📜 คำพิพากษาศาลฎีกา
ศาลฎีกาวินิจฉัยวางหลักว่า ตามคำฟ้องและคำให้การมีประเด็นอยู่ว่า โจทก์มีสิทธิฟ้องจำเลยขอให้เปิดทางจำเป็นหรือไม่ หากเป็นทางจำเป็นแล้วควรกว้างยาวเพียงใด และโจทก์ต้องใช้ค่าทดแทนแก่เจ้าของที่ดินหรือไม่ ในส่วนนี้ โจทก์ไม่จำต้องบรรยายในคำฟ้องว่า ที่ดินของโจทก์และจำเลยเป็นที่ดินแปลงเดียวกันมาก่อน
ส่วนการที่ที่ดินของโจทก์และจำเลยจะเป็นที่ดินแปลงเดียวกันมาก่อน ก็เป็นเรื่องผลของกฎหมายตาม ป.พ.พ. มาตรา 1350 ซึ่งบัญญัติว่า "ถ้าที่ดินแบ่งแยกหรือแบ่งโอนกันเป็นเหตุให้แปลงหนึ่งไม่มีทางออกไปสู่ทางสาธารณะไซร้ ท่านว่าเจ้าของที่ดินแปลงนั้นมีสิทธิเรียกร้องเอาทางเดินตามมาตราก่อนได้เฉพาะบนที่ดินแปลงที่ได้แบ่งแยกหรือแบ่งโอนกัน และไม่ต้องเสียค่าทดแทน"
ดังนั้น มาตรา 1350 จึงไม่จำเป็นต้องบรรยายไว้ในคำฟ้อง และเป็นเรื่องข้อเท็จจริงที่จะเกิดขึ้นจากการพิจารณา กล่าวคือ หากที่ดินแบ่งแยกหรือแบ่งโอนกันเป็นเหตุให้ไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ ก็ไม่ต้องเสียค่าทดแทน แต่หากทางจำเป็นมิได้เกิดจากการแบ่งแยกที่ดินแปลงเดียวกัน ผู้ที่ขอใช้ทางจำเป็นก็จำต้องใช้ค่าทดแทน การที่โจทก์นำสืบว่าที่ดินของโจทก์และจำเลยเคยเป็นที่ดินแปลงเดียวกันมาก่อน จึงไม่เป็นการนำสืบนอกฟ้องนอกประเด็น
📌 สรุป
การฟ้องขอทางจำเป็นนั้น หากข้อเท็จจริงปรากฏในชั้นพิจารณาว่า ที่ดินของโจทก์และจำเลยเคยเป็นที่ดินแปลงเดียวกันมาก่อน และได้มีการแบ่งแยกหรือแบ่งโอนกันจนเป็นเหตุให้ที่ดินแปลงหนึ่งไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ โจทก์ย่อมมีสิทธิขอทางจำเป็นบนที่ดินที่ได้แบ่งแยกหรือแบ่งโอนกัน และไม่ต้องเสียค่าทดแทน แม้มิได้บรรยายข้อเท็จจริงดังกล่าวไว้ในคำฟ้องตั้งแต่แรก ทั้งยังสามารถนำสืบข้อเท็จจริงนี้ในชั้นพิจารณาได้ โดยไม่ถือว่าเป็นการสืบนอกฟ้องนอกประเด็น