เรื่อง:
ที่ดินซื้อก่อนแต่ง แต่บ้านสร้างหลังแต่ง: ใครเป็นเจ้าของ?
ประเด็นข้อกฎหมาย:
1. ที่ดินที่ซื้อและโอนกรรมสิทธิ์ก่อนสมรส
แต่ผ่อนชำระหนี้จำนองร่วมกันระหว่างสมรส ถือเป็นสินส่วนตัวหรือสินสมรส
2. บ้านที่ปลูกสร้างขึ้นใหม่บนที่ดินที่เป็นสินส่วนตัว
โดยใช้เงินระหว่างสมรสและสามีภริยาอยู่อาศัยร่วมกัน ถือเป็นส่วนควบของที่ดิน
(เป็นสินส่วนตัวตามที่ดิน) หรือเป็นสินสมรส
ข้อเท็จจริง:
ผู้ร้อง (สามี) ซื้อที่ดินพิพาทและจดทะเบียนรับโอนกรรมสิทธิ์เมื่อวันที่ 4
กันยายน 2518 ก่อนที่จะจดทะเบียนสมรสกับจำเลยที่
1 (ภริยา) ในวันที่ 25 ตุลาคม 2519
ต่อมาผู้ร้องนำที่ดินไปจำนอง
โดยมีการผ่อนชำระหนี้และไถ่ถอนจำนองในช่วงเวลาที่สมรสกันแล้ว สำหรับบ้านพิพาท
เป็นบ้านตึกสองชั้นที่ปลูกสร้างขึ้นใหม่ในปี 2536 (ระหว่างสมรส)
ทดแทนบ้านหลังเดิม โดยใช้เงินที่ทำมาหาได้ร่วมกันระหว่างสมรส
และทั้งสองฝ่ายใช้อยู่อาศัยร่วมกัน โจทก์ (เจ้าหนี้ของภริยา)
ได้ยึดที่ดินและบ้านดังกล่าว ผู้ร้องจึงยื่นคำร้องขอให้ปล่อยทรัพย์ที่ยึด
(ร้องขัดทรัพย์) โดยอ้างว่าเป็นสินส่วนตัว
คำพิพากษาศาลฎีกาที่
3943/2561
วินิจฉัยวางบรรทัดฐานว่า:
1. สถานะของ
"ที่ดิน" (เป็นสินส่วนตัว)
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า
การที่ผู้ร้องซื้อและจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทก่อนจดทะเบียนสมรส
ย่อมถือว่าที่ดินพิพาทเป็นทรัพย์สินที่ผู้ร้องมีอยู่ก่อนสมรส จึงเป็น "สินส่วนตัว" ของผู้ร้อง ตาม ป.พ.พ.
มาตรา 1471
(1) แม้ต่อมาจะมีการนำที่ดินไปจำนองและภริยาช่วยผ่อนชำระหนี้ด้วย
ก็ถือเป็นเพียงการช่วยชำระหนี้เงินกู้เท่านั้น
ไม่ทำให้ภริยากลายเป็นเจ้าของร่วมในที่ดินพิพาท ผล:
ผู้ร้องมีสิทธิร้องขอให้ปล่อยที่ดินที่ยึดไว้ได้
2. สถานะของ
"บ้าน" (ไม่เป็นส่วนควบ แต่เป็นสินสมรส)
สำหรับบ้านตึกสองชั้นที่ปลูกสร้างขึ้นใหม่ระหว่างสมรสโดยใช้เงินที่ได้มาระหว่างสมรส
และใช้เป็นที่อยู่อาศัยร่วมกัน
พฤติการณ์แสดงว่าบ้านก่อสร้างขึ้นโดยได้รับความยินยอมและอยู่ในความรู้เห็นของผู้ร้อง
(เจ้าของที่ดิน) กรณีนี้เข้าข้อยกเว้นตาม ป.พ.พ. มาตรา 146
(ผู้มีสิทธิในที่ดินของผู้อื่นใช้สิทธิปลูกสร้างฯ)
จึงไม่ถือว่าบ้านพิพาทเป็น "ส่วนควบ" ของที่ดิน ที่จะตกเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้องแต่ผู้เดียวตาม ป.พ.พ. มาตรา 144
บ้านพิพาทจึงเป็น "สินสมรส" เป็นกรรมสิทธิ์ร่วมกันของจำเลยที่ 1 (ภริยา)
กับผู้ร้อง ผล: เมื่อภริยาเป็นเจ้าของร่วมในบ้าน
ผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิร้องขอให้ปล่อยทรัพย์ที่ยึดในส่วนของบ้านพิพาทได้
(เจ้าหนี้สามารถยึดขายทอดตลาดเฉพาะส่วนของลูกหนี้ได้)
สรุป:
- ที่ดิน:
ซื้อและโอนก่อนสมรส = สินส่วนตัว (แม้ผ่อนชำระต่อระหว่างสมรส
ก็ยังเป็นสินส่วนตัว)
- บ้าน:
สร้างใหม่ระหว่างสมรสบนที่ดินสินส่วนตัว
โดยใช้เงินครอบครัวและเจ้าของที่ดินยินยอม = ไม่เป็นส่วนควบ แต่เป็น สินสมรส
(กรรมสิทธิ์ร่วม)
คำพิพากษาศาลฎีกาที่
3943/2561
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง:
ป.พ.พ. มาตรา 144, 146, 1471 (1) ป.วิ.พ. มาตรา
288 (เดิม) พ.ร.บ. จัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน
พ.ศ.2522 มาตรา 31
การที่ผู้ร้องซื้อที่ดินพิพาทแล้วจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์เป็นเจ้าของ
ที่ดินพิพาทก่อนที่ผู้ร้องกับจำเลยจะจดทะเบียนสมรสกัน ย่อมถือได้ว่า ที่ดินพิพาทเป็นทรัพย์สินที่ผู้ร้องมีอยู่ก่อนสมรสและเป็นสินส่วนตัวของผู้ร้อง
ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1471 (1) ส่วนการที่ต่อมาผู้ร้องนำที่ดินพิพาท
ที่ซื้อได้กรรมสิทธิ์เป็นเจ้าของไปจดทะเบียนจำนองประกันหนี้เงินกู้ก็เป็น สิทธิที่ผู้ร้องสามารถทำได้
และการที่จำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นภริยาจะร่วมผ่อนชำระด้วย ก็เป็นเพียงการช่วยชำระหนี้เงินกู้ให้แก่ผู้ร้องเท่านั้น
กรณียังถือไม่ได้ว่า จำเลยที่ 1 เป็นเจ้าของร่วมกับผู้ร้องในที่ดินพิพาทเมื่อผู้ร้องเป็นเจ้าของ
ที่ดินพิพาทอันเป็นสินส่วนตัว ผู้ร้องจึงมีสิทธิยื่นคำร้องขอให้ปล่อยทรัพย์ ที่ยึดไว้คือที่ดินพิพาทได้ตาม
ป.วิ.พ. มาตรา 288 (เดิม) ประกอบ พ.ร.บ. จัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน
พ.ศ.2522 มาตรา 31 บ้านพิพาทบนที่ดินพิพาทเป็นบ้านตึกสองชั้นที่ก่อสร้างขึ้นใหม่
แทนบ้านหลังเดิมที่เป็นบ้านตึกชั้นเดียว แต่ยังคงใช้เลขที่บ้านตามเดิม และ ด้วยเงินที่ได้มาระหว่างสมรสของผู้ร้องกับจำเลยที่
1 และผู้ร้องกับจำเลยที่ 1 ใช้บ้านหลังดังกล่าวเป็นที่อยู่อาศัยร่วมกัน
พฤติการณ์แสดงให้เห็นว่าบ้านพิพาท ก่อสร้างขึ้นโดยได้รับความยินยอมและอยู่ในความรู้เห็นของผู้ร้องซึ่งเป็นเจ้าของที่ดินพิพาท
อันถือได้ว่าเข้าข้อยกเว้นในกรณีที่ผู้มีสิทธิในที่ดิน ของผู้อื่นใช้สิทธิปลูกสร้างไว้ในที่ดินนั้นตาม
ป.พ.พ. มาตรา 146 และ ไม่ถือว่าบ้านพิพาทเป็นทรัพย์ส่วนควบของที่ดินอันตกเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้อง
แต่ผู้เดียวตาม ป.พ.พ. มาตรา 144 หากแต่บ้านพิพาทเป็นสินสมรส
ไม่ใช่สินส่วนตัว จึงยังคงเป็นกรรมสิทธิ์ร่วมกันของจำเลยที่ 1 กับผู้ร้อง เมื่อจำเลยที่ 1 เป็นเจ้าของร่วมในบ้านพิพาทด้วย
ผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิร้องขอ ให้ปล่อยทรัพย์ที่ยึดไว้ในส่วนบ้านพิพาทได้