ฎีกาที่ 1869/2566
ประเด็นข้อกฎหมาย:
1. ในคดีฟ้องหย่าระหว่างคู่สมรสชาวไทยกับชาวต่างชาติ
โจทก์มีหน้าที่ต้องนำสืบกฎหมายต่างประเทศของจำเลยหรือไม่
2. หากจำเลยไม่ได้ให้การต่อสู้เรื่องกฎหมายขัดกันไว้
ศาลอุทธรณ์สามารถยกขึ้นวินิจฉัยเองได้หรือไม่
คำพิพากษาศาลฎีกาที่
1869/2566
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง;
การหย่าระหว่างโจทก์ซึ่งมีสัญชาติไทยกับจำเลยซึ่งเป็นคนสัญชาติอังกฤษในประเทศไทยนั้นมีลักษณะเป็นนิติสัมพันธ์ตามกฎหมายเอกชนที่เกี่ยวพันกับกฎหมายระหว่างประเทศอันตกอยู่ภายใต้บังคับแห่ง
พ.ร.บ.ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 โดย
พ.ร.บ.ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 มาตรา 27
บัญญัติว่า "ศาลไทยจะไม่พิพากษาให้หย่ากัน
เว้นแต่กฎหมายสัญชาติแห่งสามีและภริยาทั้งสองฝ่ายยอมให้หย่าได้ เหตุหย่า
ให้เป็นไปตามกฎหมายแห่งถิ่นที่ยื่นฟ้องหย่า" ซึ่งมีความหมายว่า
ในกรณีที่สามีภริยาฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นบุคคลสัญชาติอื่นหรือทั้งสองฝ่ายเป็นคนสัญชาติอื่นแต่มาฟ้องหย่าในประเทศไทย
ศาลไทยจะพิพากษาให้หย่ากันได้ต่อเมื่อกฎหมายของประเทศสามีหรือภริยาหรือทั้งสองฝ่ายยินยอมให้สามีภริยาที่สมรสกันตามกฎหมายแล้วสามารถหย่ากันได้
ดังนั้นข้อที่ว่ากฎหมายแห่งประเทศอังกฤษอนุญาตให้บุคคลที่มีสัญชาติอังกฤษหย่าได้หรือไม่
จึงเป็นข้อสำคัญที่ศาลต้องพิจารณาเสียก่อน
และเป็นข้อเท็จจริงที่โจทก์ต้องนำสืบให้ปรากฏ
เพราะกฎหมายของต่างประเทศถือเป็นข้อเท็จจริงและไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่ศาลไทยรับรู้ได้เอง
โจทก์จึงมีภาระการพิสูจน์ว่ากฎหมายอังกฤษอันเป็นกฎหมายสัญชาติของจำเลยผู้เป็นสามียินยอมให้หย่าได้และมีเหตุฟ้องหย่าตามกฎหมายไทยซึ่งเป็นกฎหมายสัญชาติของโจทก์ผู้เป็นภริยาและเป็นกฎหมายแห่งถิ่นที่ยื่นฟ้องหย่า
เมื่อโจทก์มิได้นำสืบว่ากฎหมายของประเทศอังกฤษอันเป็นกฎหมายสัญชาติของจำเลยยอมให้คู่สมรสหย่ากันได้
ศาลชั้นต้นซึ่งเป็นศาลไทยจึงไม่อาจพิพากษาให้หย่ากันได้
ปัญหาดังกล่าวเป็นข้อกฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน
แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดยกขึ้นอ้างในชั้นอุทธรณ์ หรือจำเลยมิได้ให้การต่อสู้ไว้
ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษก็สามารถยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 142
(5) ประกอบมาตรา 246 และ
พ.ร.บ.ศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 มาตรา 182
ถาม-ตอบ
ตามคำพิพากษาศาลฎีกา
คำถาม:
ในคดีฟ้องหย่าที่มีคู่สมรสเป็นชาวต่างชาติ กฎหมายใดใช้บังคับเรื่อง
"เหตุหย่า"?
คำตอบ:
ใช้กฎหมายแห่ง ถิ่นที่ยื่นฟ้องหย่า ในคดีนี้ฟ้องที่ศาลไทย
จึงใช้เหตุหย่าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ของไทย (เช่น การทอดทิ้ง, การทำร้ายร่างกาย) ตามนัย พ.ร.บ.ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481
มาตรา 27 วรรคท้าย
คำถาม:
ทำไมศาลถึงยกฟ้องทั้งที่จำเลยทอดทิ้งโจทก์จริง?
คำตอบ:
เพราะโจทก์ตกม้าตายเรื่อง "เงื่อนไขแห่งอำนาจฟ้อง"
ตามกฎหมายขัดกันครับ มาตรา 27 วรรคแรก
กำหนดเงื่อนไขบังคับก่อนว่า กฎหมายสัญชาติของทั้งสองฝ่ายต้องยอมให้หย่าได้ เสียก่อน
ศาลไทยถึงจะพิจารณาเหตุหย่าต่อไป เมื่อโจทก์ไม่นำสืบกฎหมายอังกฤษ
ศาลจึงไม่อาจก้าวล่วงไปพิพากษาให้หย่าได้
คำถาม:
กฎหมายต่างประเทศ ถือเป็น "ข้อกฎหมาย" หรือ
"ข้อเท็จจริง" ในศาลไทย?
คำตอบ:
ถือเป็น "ข้อเท็จจริง" ครับ ศาลไทยไม่สามารถรับรู้เองได้ (ต่างจากกฎหมายไทย)
คู่ความฝ่ายที่อ้างต้องมีภาระการพิสูจน์ (นำสืบเอกสารกฎหมาย, พยานผู้เชี่ยวชาญ) ให้ศาลเห็น