สรุปคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8222/2540
พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ แต่ไม่ระบุวัน เดือน ปี
พินัยกรรมย่อมตกเป็นโมฆะ
ประเด็นข้อกฎหมาย
พินัยกรรมแบบทำเป็นเอกสารเขียนเองทั้งฉบับ หากผู้ทำพินัยกรรมเขียนข้อความและลงลายมือชื่อไว้ แต่ ไม่ระบุวัน เดือน ปี ที่ทำพินัยกรรม จะเป็นพินัยกรรมที่ถูกต้องตามแบบหรือไม่
อีกประเด็นหนึ่งคือ หากเอกสารที่อ้างว่าเป็นพินัยกรรมเป็นเพียง สำเนา ไม่ใช่ต้นฉบับ ศาลจะรับฟังได้หรือไม่
ข้อเท็จจริง
ผู้ร้องเป็นมารดาของนาง พ. ซึ่งเป็นภริยาของนาย ป. ชาวเยอรมัน
นาง พ. และนาย ป. ถึงแก่ความตายเมื่อวันที่ 3 ธันวาคม 2535 ผู้ร้องอ้างว่าผู้ตายทั้งสองมีทรัพย์มรดก แต่ไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ และมีเหตุขัดข้องในการจัดการมรดก จึงขอให้ศาลตั้งผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายทั้งสอง
ผู้คัดค้านยื่นคำร้องคัดค้านว่า ผู้คัดค้านเป็นบุตรของนาง พ. และเป็นบุตรบุญธรรมของนาย ป. ก่อนถึงแก่ความตาย ผู้ตายทั้งสองได้ทำพินัยกรรมยกทรัพย์มรดกทั้งหมดให้แก่ผู้คัดค้าน ผู้ร้องจึงไม่มีส่วนได้เสียในทรัพย์มรดก
ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตั้งผู้ร้องและนาย ว. เป็นผู้จัดการมรดกของนาง พ. ร่วมกัน
ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน
ผู้คัดค้านฎีกา
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8222/2540 วินิจฉัยวางหลักว่า
พินัยกรรมตามเอกสารหมาย ค.7 เป็นพินัยกรรมแบบทำเป็นเอกสารเขียนเองทั้งฉบับ ซึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1657 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า
“พินัยกรรมนั้นจะทำเป็นเอกสารเขียนเองทั้งฉบับก็ได้ กล่าวคือ ผู้ทำพินัยกรรมต้องเขียนด้วยมือตนเองซึ่งข้อความทั้งหมด วัน เดือน ปี และลายมือชื่อของตน”
เมื่อพินัยกรรมดังกล่าว ไม่ระบุวัน เดือน ปี ที่ทำพินัยกรรม อันเป็นการทำพินัยกรรมที่ไม่ถูกต้องตามแบบที่กำหนดไว้ในมาตรา 1657 ย่อมตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1705
ทรัพย์ของนาง พ. เจ้าของมรดก จึงเป็นทรัพย์มรดกที่ไม่มีพินัยกรรม เมื่อการจัดการมรดกมีเหตุขัดข้อง ผู้ร้องและผู้คัดค้านในฐานะทายาทโดยธรรมของนาง พ. ย่อมมีสิทธิร้องขอต่อศาลให้ตั้งผู้จัดการมรดกได้ตามมาตรา 1713
ส่วนพินัยกรรมที่อ้างว่านาย ป. ทำไว้ แม้เอกสารพร้อมคำแปลจะมีข้อความว่านาย ป. เป็นผู้ทำ และมีลักษณะเป็นพินัยกรรมแบบทำเป็นเอกสารเขียนเองทั้งฉบับ โดยผู้ทำลงวัน เดือน ปี และลายมือชื่อของตนในเอกสารอย่างถูกต้องตามกฎหมายก็ตาม แต่ข้อเท็จจริงฟังได้ว่าเอกสารดังกล่าวเป็นเพียง สำเนา ไม่ใช่ต้นฉบับเอกสาร
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 93 ให้ศาลรับฟังได้แต่ต้นฉบับเอกสารเท่านั้น เมื่อพินัยกรรมดังกล่าวไม่ใช่ต้นฉบับเอกสาร จึงต้องห้ามมิให้รับฟัง กรณีไม่อาจฟังว่านาย ป. เจ้าของมรดกทำพินัยกรรมไว้จริง
สำหรับประเด็นการรับผู้คัดค้านเป็นบุตรบุญธรรม ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า เอกสารที่ผู้คัดค้านอ้างเป็นเพียงสัญญารับบุตรบุญธรรม ไม่ปรากฏว่านาย ป. ได้ยื่นคำร้องต่อศาลปกครองเพื่อขอรับบุตรบุญธรรม และไม่ปรากฏว่าได้รับอนุมัติจากศาลปกครองให้ถูกต้องตามกฎหมายของประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมัน
การรับบุตรบุญธรรมของนาย ป. จึงไม่สมบูรณ์ ไม่มีผลตามกฎหมาย และเมื่อนาย ป. ไม่ได้จดทะเบียนรับผู้คัดค้านเป็นบุตรบุญธรรมตามกฎหมายของประเทศไทย ผู้คัดค้านจึงไม่ใช่ทายาทของนาย ป. และไม่มีสิทธิร้องขอให้ตั้งผู้จัดการมรดกของนาย ป.
ผลคดี
ศาลฎีกาพิพากษายืน
ผลคือ พินัยกรรมของนาง พ. ที่ไม่ระบุวัน เดือน ปี ตกเป็นโมฆะ
ส่วนเอกสารที่อ้างว่าเป็นพินัยกรรมของนาย ป. เป็นเพียงสำเนา ไม่ใช่ต้นฉบับ จึงรับฟังไม่ได้
ผู้คัดค้านไม่ใช่บุตรบุญธรรมที่สมบูรณ์ตามกฎหมายของนาย ป. และไม่มีสิทธิร้องขอให้ตั้งผู้จัดการมรดกของนาย ป.
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1657
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1705
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1711
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1713
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 93
ฎีกาย่อ
พินัยกรรมฉบับพิพาทเป็นพินัยกรรมแบบทำเป็นเอกสารเขียนเองทั้งฉบับ แต่ไม่ระบุวัน เดือน ปี ที่ทำพินัยกรรม อันเป็นการทำพินัยกรรมที่ไม่ถูกต้องตามแบบที่กำหนดไว้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1657 ย่อมตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1705 ทรัพย์มรดกตามพินัยกรรมจึงเป็นทรัพย์มรดกที่ไม่มีพินัยกรรม และเมื่อการจัดการมรดกมีเหตุขัดข้อง ทายาทโดยธรรมของเจ้ามรดก ย่อมมีสิทธิร้องขอต่อศาลให้ตั้งผู้จัดการมรดกได้ตามมาตรา 1713 แม้เอกสารฉบับพิพาทพร้อมคำแปลจะมีข้อความว่าเจ้ามรดกเป็นผู้ทำ และมีลักษณะเป็นพินัยกรรมแบบทำเป็นเอกสารเขียนเองทั้งฉบับ โดยผู้ทำลงวัน เดือน ปี และลายมือชื่อของตนในเอกสารอย่างถูกต้องตามกฎหมายก็ตาม แต่เอกสารดังกล่าวเป็นเพียงสำเนาเท่านั้น ไม่ใช่ต้นฉบับเอกสาร จึงต้องห้ามมิให้รับฟังตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 93 กรณีไม่อาจฟังว่าเจ้ามรดกทำพินัยกรรมนั้นไว้จริง เมื่อเอกสารที่ผู้คัดค้านอ้างว่าเป็นเอกสารการรับเป็นบุตรบุญธรรมที่ชอบด้วยกฎหมายของประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมันระหว่างเจ้ามรดกกับผู้คัดค้านเป็นเพียงสัญญารับบุตรบุญธรรม เพราะเจ้ามรดกไม่ได้ยื่นคำร้องต่อศาลปกครองเพื่อขอรับบุตรบุญธรรม ทั้งไม่ปรากฏว่าเจ้ามรดกได้รับอนุมัติจากศาลปกครองในการรับบุตรบุญธรรมให้ถูกต้องตามกฎหมายของประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมัน ดังนั้น เมื่อการรับบุตรบุญธรรมไม่สมบูรณ์ และไม่มีผลตามกฎหมาย และเมื่อเจ้ามรดกไม่ได้จดทะเบียนรับผู้คัดค้านเป็นบุตรบุญธรรมตามกฎหมายของประเทศไทย ผู้คัดค้านจึงไม่ใช่ทายาทของเจ้ามรดก ทั้งเมื่อไม่ปรากฏว่าผู้คัดค้านเป็นผู้มีส่วนได้เสียในทรัพย์มรดกของเจ้ามรดก ผู้คัดค้านจึงไม่มีสิทธิร้องขอให้ตั้งผู้จัดการมรดกของเจ้ามรดกได้
อ้างอิง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8222/2540
แหล่งที่มา: กองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกา
คำค้นที่เกี่ยวข้อง
พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ, พินัยกรรมไม่ลงวันเดือนปี, พินัยกรรมเป็นโมฆะ, พินัยกรรมตามมาตรา 1657, พินัยกรรมตามมาตรา 1705, ตั้งผู้จัดการมรดก, ทายาทโดยธรรม, สำเนาพินัยกรรม, ต้นฉบับเอกสาร, มาตรา 93 ปวิพ, บุตรบุญธรรมต่างประเทศ, คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8222/2540