⚖️📘 สรุปคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ. 94/2569
📌 เรื่อง
การพิจารณาคุณสมบัติเรื่องภูมิลำเนาหรือถิ่นที่อยู่เป็นประจำของผู้สมัครรับเลือกเป็นผู้ใหญ่บ้าน กรณีรื้อถอนบ้านเพื่อปลูกสร้างใหม่ในที่ดินเดิม
📚 ประเด็นข้อกฎหมาย
ผู้สมัครรับเลือกเป็นผู้ใหญ่บ้านซึ่งรื้อถอนบ้านตามทะเบียนบ้านเพื่อปลูกสร้างใหม่ในที่ดินเดิม และระหว่างก่อสร้างได้ไปพักอาศัยอยู่กับบุตรในหมู่บ้านใกล้เคียงเป็นการชั่วคราว โดยไม่ปรากฏเจตนาชัดแจ้งว่าจะเปลี่ยนภูมิลำเนา จะถือว่าขาดคุณสมบัติเรื่อง “มีภูมิลำเนาหรือถิ่นที่อยู่เป็นประจำ” ตามมาตรา 12 (3) แห่งพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พระพุทธศักราช 2457 หรือไม่
📝 ข้อเท็จจริง
อำเภอแห่งหนึ่งประกาศให้มีการเลือกผู้ใหญ่บ้าน โดยมีผู้สมัคร 2 ราย คือ ผู้ฟ้องคดี และผู้ถูกฟ้องคดีที่ 3
ต่อมาคณะกรรมการตรวจสอบคุณสมบัติเห็นว่า บ้านตามทะเบียนบ้านของผู้ถูกฟ้องคดีที่ 3 ถูกรื้อถอนไปแล้วโดยมิได้แจ้งต่อนายทะเบียน และผู้ถูกฟ้องคดีที่ 3 ไปพักอาศัยอยู่กับบุตรชายในหมู่บ้านอื่นที่อยู่ใกล้เคียงกัน
นายอำเภอจึงวินิจฉัยว่าผู้ถูกฟ้องคดีที่ 3 ขาดคุณสมบัติ และมีคำสั่งแต่งตั้งผู้ฟ้องคดีเป็นผู้ใหญ่บ้าน
แต่ต่อมาผู้ว่าราชการจังหวัดวินิจฉัยอุทธรณ์ว่า ผู้ถูกฟ้องคดีที่ 3 ไม่ขาดคุณสมบัติ เพราะการรื้อถอนบ้านเดิมเกิดจากสภาพบ้านทรุดโทรมจากปลวกกัดกิน และมีความประสงค์จะปลูกสร้างบ้านใหม่ในที่ดินเดิม อีกทั้งในเวลากลางวันยังคงเข้ามาประกอบอาชีพทำสวนปาล์มในบริเวณเดิมทุกวัน
🚨 ภายหลังนายอำเภอจึงเพิกถอนคำสั่งแต่งตั้งผู้ฟ้องคดี
🚨 และกำหนดให้มีการเลือกผู้ใหญ่บ้านใหม่
⚖️ ผู้ฟ้องคดีจึงนำคดีมาฟ้องต่อศาล
⚖️ คำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ. 94/2569 วินิจฉัยว่า
ศาลปกครองสูงสุดวินิจฉัยว่า
อีกทั้งศาลย้ำหลักสำคัญว่า
และเมื่อคดีนี้
แม้บ้านเดิมจะถูกรื้อถอนไป และผู้ถูกฟ้องคดีที่ 3 จะไปพักอาศัยหลับนอนที่บ้านบุตรชายซึ่งอยู่ใกล้เคียงเป็นการชั่วคราว แต่ในเวลากลางวันยังคงไปประกอบอาชีพทำสวนปาล์มในบริเวณที่ดินเดิมตลอดมา และต่อมาก็ได้ปลูกสร้างบ้านหลังใหม่บนที่ดินเดิมเสร็จเรียบร้อยแล้ว
ศาลจึงเห็นว่า ผู้ถูกฟ้องคดีที่ 3 ยังถือได้ว่ามีภูมิลำเนาอยู่ ณ บ้านเลขที่เดิม และยังเป็นผู้มีคุณสมบัติสมัครรับเลือกเป็นผู้ใหญ่บ้านได้
ดังนั้น การที่นายอำเภอเพิกถอนคำสั่งแต่งตั้งผู้ฟ้องคดี และกำหนดให้มีการเลือกผู้ใหญ่บ้านใหม่ จึงเป็นการกระทำที่ชอบด้วยกฎหมาย
✅ สรุป
การรื้อถอนบ้านเพื่อปลูกสร้างใหม่ในที่ดินเดิม แล้วไปพักอาศัยในพื้นที่ใกล้เคียงเป็นการชั่วคราว ยังไม่ทำให้ขาดคุณสมบัติเรื่องภูมิลำเนาหรือถิ่นที่อยู่เป็นประจำ ถ้ายังไม่ปรากฏว่าเจ้าตัวมีเจตนาชัดแจ้งจะเปลี่ยนภูมิลำเนา
พูดง่าย ๆ คือ
🏡 ย้ายไปอยู่ชั่วคราว ไม่เท่ากับ
📍 ย้ายภูมิลำเนาถาวร
หากยังผูกพันกับพื้นที่เดิม ยังทำมาหากินอยู่ในที่เดิม และสุดท้ายกลับมาปลูกสร้างบ้านใหม่ในที่ดินเดิม ก็ยังถือว่ามีภูมิลำเนาอยู่ในหมู่บ้านนั้นได้
⚖️ ผลคดี
ศาลปกครองสูงสุดวินิจฉัยว่า ผู้ถูกฟ้องคดีที่ 3 ไม่ขาดคุณสมบัติ ในการสมัครรับเลือกเป็นผู้ใหญ่บ้าน เพราะยังคงมีภูมิลำเนาอยู่ในหมู่บ้านเดิม
ดังนั้น การที่นายอำเภอ เพิกถอนคำสั่งแต่งตั้งผู้ฟ้องคดี และ กำหนดให้มีการเลือกผู้ใหญ่บ้านใหม่ จึงเป็นคำสั่งที่ ชอบด้วยกฎหมาย
📖 กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
พระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พระพุทธศักราช 2457 มาตรา 12 (3)
พระราชบัญญัติการทะเบียนราษฎร พ.ศ. 2534 มาตรา 29
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 37 และมาตรา 41