คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5103/2547
เรื่อง สิทธิขอทางจำเป็นของที่ดินซึ่งถูกล้อม และการรู้สภาพที่ดินตั้งแต่ก่อนซื้อ
ประเด็นข้อกฎหมาย
- การที่เจ้าของที่ดินได้มาซึ่งที่ดินโดยรู้ว่าเป็นที่ดินถูกล้อมจนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ ตัดสิทธิในการขอทางจำเป็นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1349 หรือไม่
- การเลือกแนวทางจำเป็น ต้องเป็นทางที่ใกล้ทางสาธารณะที่สุดหรือไม่
- หลักเกณฑ์การพิจารณาแนวทางจำเป็น และสิทธิเรียกค่าทดแทนของเจ้าของที่ดินที่ถูกผ่าน
ข้อเท็จจริงโดยละเอียด
โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินซึ่งถูกที่ดินของผู้อื่นล้อมรอบ ทำให้ไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ โจทก์จึงฟ้องขอให้จำเลยเปิดทางจำเป็นผ่านที่ดินของจำเลยเพื่อออกสู่ถนนสาธารณะ โดยอ้างว่าเป็นแนวทางที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่ที่ดินที่ถูกผ่านน้อยที่สุด
จำเลยต่อสู้ว่า โจทก์ได้ซื้อที่ดินมาโดยทราบดีอยู่แล้วว่าเป็นที่ดินถูกล้อม ไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะ การฟ้องคดีดังกล่าวเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต อีกทั้งแนวทางที่โจทก์ขอไม่ใช่ทางที่ใกล้ทางสาธารณะที่สุด
ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยเปิดทางจำเป็น ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน จำเลยฎีกา
คำวินิจฉัยศาลฎีกา
การขอทางผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะ มุ่งพิจารณาถึงสภาพของที่ดินนั้นว่า ถูกล้อมจนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะเป็นสำคัญ เจ้าของที่ดินแปลงนั้นย่อมมีสิทธิจะผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ ออกไปสู่ทางสาธารณะได้ โดยมิได้กำหนดเงื่อนไขว่าเจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมจะต้องได้ที่ดินมาโดยสุจริต แม้จะได้มาซึ่งที่ดินโดยรู้สภาพดังกล่าว ก็ไม่ทำให้สิทธิขอเปิดทางจำเป็นหมดไป
มาตรา 1349 วรรคหนึ่ง มิได้บัญญัติว่าเจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมจะต้องขอผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่และอยู่ใกล้ทางสาธารณะมากที่สุดเท่านั้น เจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมอาจขอผ่านที่ดินแปลงใดก็ได้ เพียงแต่ต้องเลือกให้พอสมควรแก่ความจำเป็น และต้องคำนึงถึงความเสียหายแก่ที่ดินที่ถูกผ่านให้น้อยที่สุดตามมาตรา 1349 วรรคสาม
หากเจ้าของที่ดินที่ถูกผ่านได้รับความเสียหายจากการเปิดทางจำเป็น ย่อมมีสิทธิเรียกค่าทดแทนได้ตามมาตรา 1349 วรรคสี่
เมื่อข้อเท็จจริงปรากฏว่าที่ดินของจำเลยที่โจทก์ขอผ่านมีสภาพเป็นทางใช้ออกสู่ทางสาธารณะอยู่แล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องว่าเป็นแนวทางที่สะดวกและก่อให้เกิดความเสียหายน้อยที่สุด โจทก์จึงมีสิทธิขอใช้เป็นทางจำเป็นได้
หลักกฎหมายที่ได้จากคำพิพากษา
- สิทธิทางจำเป็นเป็นสิทธิที่เกิดขึ้นโดยผลของกฎหมาย ไม่ผูกกับเงื่อนไขความสุจริตในการได้มาซึ่งที่ดิน
- การรู้ว่าที่ดินเป็นที่ดินถูกล้อมตั้งแต่ก่อนซื้อ ไม่ตัดสิทธิในการขอทางจำเป็น
- การเลือกแนวทางจำเป็น ไม่จำเป็นต้องเป็นทางที่ใกล้ทางสาธารณะที่สุด แต่ต้องพอสมควรแก่ความจำเป็นและก่อให้เกิดความเสียหายน้อยที่สุด
- เจ้าของที่ดินที่ถูกผ่านมีสิทธิเรียกค่าทดแทนจากการเปิดทางจำเป็นได้
บทกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1349
หมายเหตุ: เอกสารนี้จัดทำเพื่อการศึกษาและอ้างอิงทางวิชาการสำหรับเว็บไซต์ dekasuksa.com