บุคคลล้มละลายร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก และสิทธิของผู้มีส่วนได้เสีย
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6323/2547
ประเด็นข้อกฎหมาย
- บุคคลล้มละลายมีอำนาจยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกได้หรือไม่ และการยื่นคำร้องดังกล่าว เป็นการกระทำต้องห้ามตามพระราชบัญญัติล้มละลายหรือไม่
- สามีที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส แต่มี กรรมสิทธิ์รวม ในทรัพย์สินกับผู้ตาย ถือเป็น “ผู้มีส่วนได้เสีย” ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1713 หรือไม่
- ผู้ที่จะเป็นผู้จัดการมรดก จำเป็นต้องเป็นทายาทหรือมีสิทธิรับมรดกหรือไม่
- อายุสูง (เช่น 90 ปี) เป็นอุปสรรคต่อการเป็นผู้จัดการมรดกหรือไม่
ข้อเท็จจริงโดยย่อ
ผู้ร้องเป็นพี่น้องร่วมบิดาของผู้ตาย ผู้ตายถึงแก่ความตายโดยมิได้ทำพินัยกรรมและมิได้ตั้งผู้จัดการมรดกไว้ ผู้ร้องจึงยื่นคำร้องขอให้ศาลตั้งบุตรสาวของตนเป็นผู้จัดการมรดก
ผู้คัดค้านยื่นคัดค้าน โดยอ้างว่าอยู่กินเป็นสามีกับผู้ตายโดยมิได้จดทะเบียนสมรส และมีทรัพย์บางรายการซึ่งถือกรรมสิทธิ์ร่วมกับผู้ตาย จึงขอให้ศาลตั้งตนเป็นผู้จัดการมรดก พร้อมทั้งโต้แย้งว่าผู้ร้องเป็นบุคคลล้มละลายจึงไม่มีสิทธิยื่นคำร้อง และบุคคลที่ผู้ร้องเสนอชื่อไม่ใช่ทายาท
คำวินิจฉัยศาลฎีกา
1) อำนาจของบุคคลล้มละลายในการ “ยื่นคำร้อง”
การยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกเป็นการกระทำของผู้ร้องในฐานะ ผู้มีส่วนได้เสีย เพื่อประโยชน์แก่กองมรดกของผู้ตาย มิใช่การจัดการทรัพย์สินของตนเอง และมิใช่การฟ้องร้อง/ต่อสู้คดีเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ในคดีล้มละลาย จึง ไม่เป็นการต้องห้าม ตาม พ.ร.บ.ล้มละลายฯ มาตรา 22, 24 และ 25
2) ความหมายของ “ผู้มีส่วนได้เสีย”
ผู้มีส่วนได้เสียตาม ป.พ.พ. มาตรา 1713 ไม่จำเป็นต้องเป็นทายาทโดยธรรมเสมอไป กรณีผู้คัดค้านแม้ไม่ได้จดทะเบียนสมรส แต่มี กรรมสิทธิ์รวม ในทรัพย์สินกับผู้ตาย ย่อมมีผลประโยชน์เกี่ยวข้อง จึงเป็นผู้มีส่วนได้เสียที่ร้องขอต่อศาลได้
3) คุณสมบัติของผู้จัดการมรดก
ผู้จัดการมรดกไม่จำเป็นต้องเป็นทายาทหรือมีสิทธิรับมรดก ขอเพียงมีคุณสมบัติครบถ้วนและไม่อยู่ในลักษณะต้องห้ามตาม ป.พ.พ. มาตรา 1718 (รวมถึง ไม่เป็นบุคคลล้มละลาย) ดังนั้น แม้บุคคลล้มละลายจะมีอำนาจยื่นคำร้องได้ แต่ ไม่อาจเป็นผู้จัดการมรดกด้วยตนเอง และต้องขอให้ศาลตั้งบุคคลอื่นแทน
4) อายุของผู้จัดการมรดก
แม้ผู้คัดค้านจะมีอายุสูงถึง 90 ปี หากยังมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์และสามารถดำเนินการทำนิติกรรมได้ ก็ไม่เป็นอุปสรรคต่อการเป็นผู้จัดการมรดก
ผลคดี: ศาลฎีกาพิพากษายืน
บทสรุป (ธงคำตอบ)
- ✅ บุคคลล้มละลายยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกได้ หากยื่นในฐานะผู้มีส่วนได้เสียเพื่อประโยชน์แก่กองมรดกของผู้ตาย
- ✅ เจ้าของกรรมสิทธิ์รวมถือเป็น “ผู้มีส่วนได้เสีย” แม้ไม่ใช่คู่สมรสตามกฎหมาย
- ✅ ผู้จัดการมรดกไม่จำเป็นต้องเป็นทายาท แต่ต้องไม่อยู่ในลักษณะต้องห้ามตาม ป.พ.พ. มาตรา 1718
- ✅ อายุสูงไม่ใช่เหตุห้าม หากยังมีสติสัมปชัญญะและความสามารถตามกฎหมาย
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
อ้างอิงแนววินิจฉัย: คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6323/2547
ข้อความอ้างอิง (คัดสาระ)
Tip: หากกล่องนี้ยาวเกินไปบนมือถือ ให้ตัดเหลือ 2 บรรทัดแรกได้