⚖️ สรุปคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5902/2567
📌 เรื่อง ผู้จัดการมรดกนำทรัพย์มรดกไปจำนองเป็นประกันหนี้ของตนเอง
❓ ประเด็นข้อกฎหมาย
ผู้จัดการมรดกนำที่ดินซึ่งเป็นทรัพย์มรดกในส่วนที่ทายาทมีสิทธิได้รับตามพินัยกรรมไปจำนองเป็นประกันหนี้ของผู้จัดการมรดกเอง โดยทายาทไม่ได้รู้เห็นยินยอม และนำเงินที่ได้จากการจำนองไปใช้ประโยชน์ส่วนตัว จะเป็นการกระทำผิดหน้าที่โดยทุจริตหรือไม่
📖 ข้อเท็จจริง
📝 ผู้ตายทำพินัยกรรมยกทรัพย์มรดกส่วนหนึ่ง รวมถึงที่ดินพิพาทเฉพาะส่วนเนื้อที่ 5 ไร่ 1 งาน 42 ตารางวา พร้อมบ้าน ให้แก่นายนพดล ต่อมาผู้ตายถึงแก่ความตาย และศาลมีคำพิพากษาตั้งจำเลยทั้งสองเป็นผู้จัดการมรดก
👨👩👧👦 ภายหลังนายนพดลถูกกำจัดมิให้รับมรดกฐานเป็นผู้ไม่สมควร โจทก์ทั้งสามซึ่งเป็นบุตรและเป็นผู้สืบสันดานของนายนพดลที่ได้รับการรับรองแล้ว จึงเรียกร้องสิทธิสืบมรดกและฟ้องให้จำเลยทั้งสองโอนทรัพย์มรดกให้ ต่อมาศาลจังหวัดมีนบุรีพิพากษาว่าโจทก์ทั้งสามสามารถสืบมรดกจากนายนพดลและมีสิทธิได้รับทรัพย์ตามพินัยกรรม
🏦 ระหว่างนั้น วันที่ 29 พฤศจิกายน 2560 จำเลยทั้งสองนำที่ดินพิพาทพร้อมสิ่งปลูกสร้างไปจำนองเป็นประกันหนี้เงินกู้ของตนเองครั้งแรก วงเงิน 6,000,000 บาท ซึ่งการจำนองครั้งแรกดังกล่าวเคยเป็นมูลคดีอาญาอีกคดีหนึ่ง
💰 ต่อมาวันที่ 19 กรกฎาคม 2562 จำเลยทั้งสองไถ่ถอนจำนอง แล้วนำที่ดินพิพาทไปจำนองใหม่เป็นครั้งที่สอง วงเงิน 11,350,000 บาท ซึ่งการจำนองครั้งที่สองนี้เป็นมูลฟ้องในคดีนี้
⚖️ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5902/2567 วินิจฉัยว่า
📌 เมื่อศาลมีคำพิพากษาตั้งจำเลยทั้งสองเป็นผู้จัดการมรดกแล้ว จำเลยทั้งสองไม่อาจจัดการมรดกไปตามอำเภอใจ แต่มีหน้าที่รวบรวมทรัพย์มรดกและแบ่งปันแก่ทายาทตามกฎหมายและพินัยกรรม โดยต้องกระทำเพื่อประโยชน์ของกองมรดกด้วยความสุจริต โปร่งใส และเปิดเผย
🏠 การที่จำเลยนำที่ดินพิพาทไปจำนองเป็นประกันหนี้ของตนเองโดยโจทก์ไม่ได้รู้เห็นยินยอม ย่อมก่อให้เกิดสิทธิจำนองติดไปกับตัวทรัพย์และมีผลผูกพันกองมรดกและทายาท หากจำเลยไม่ชำระหนี้ ผู้รับจำนองอาจบังคับจำนอง ยึดที่ดินออกขายทอดตลาดเพื่อนำเงินมาชำระหนี้ได้ จึงเป็นการทำให้เกิดความเสียหายแก่ประโยชน์ในลักษณะที่เป็นทรัพย์สินของทายาทแล้ว
⚠️ ก่อนจำนองครั้งแรก จำเลยทราบอยู่แล้วว่าโจทก์ได้ฟ้องเรียกร้องสิทธิในทรัพย์มรดก และก่อนจำนองครั้งที่สอง จำเลยก็ทราบแล้วว่าถูกฟ้องคดีอาญาอันสืบเนื่องจากการจำนองครั้งแรก แต่ยังนำที่ดินไปจำนองครั้งที่สองโดยเพิ่มวงเงินจำนองสูงขึ้นอีก
⚖️ ขณะจำนองครั้งที่สอง ศาลจังหวัดมีนบุรีก็ได้พิพากษาแล้วว่าโจทก์มีสิทธิสืบมรดก แม้คดียังไม่ถึงที่สุด แต่คำพิพากษาย่อมผูกพันคู่ความจนกว่าจะถูกเปลี่ยนแปลง แก้ไข กลับ หรืองดเสีย การที่จำเลยไม่โอนทรัพย์ตามคำพิพากษา แต่กลับนำไปจำนองโดยเพิ่มภาระหนี้ให้แก่กองมรดก แสดงให้เห็นถึงเจตนาไม่สุจริตอย่างชัดเจน
💼 ส่วนข้ออ้างว่าเงินจากการจำนองถูกนำไปใช้เป็นค่าใช้จ่ายและค่าทนายความในการจัดการมรดก ศาลเห็นว่าเป็นค่าใช้จ่ายในการต่อสู้คดีที่ทายาทฟ้องจำเลยเพื่อขอแบ่งมรดกและดำเนินคดีจากการประพฤติผิดหน้าที่ของผู้จัดการมรดก ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายในการจัดการมรดกโดยชอบ
🚨 พยานหลักฐานจึงรับฟังได้ว่า จำเลยทั้งสองนำเงินที่ได้จากการจำนองไปใช้ประโยชน์ส่วนตัว เป็นการแสวงหาประโยชน์อันมิควรได้โดยชอบด้วยกฎหมายสำหรับตนเองหรือผู้อื่น และเป็นผู้ได้รับมอบหมายให้จัดการทรัพย์สินของผู้อื่นตามคำสั่งศาล กระทำผิดหน้าที่โดยทุจริตจนเป็นเหตุให้เกิดความเสียหายแก่ประโยชน์ในลักษณะที่เป็นทรัพย์สินของผู้อื่น เป็นความผิดตาม ป.อ. มาตรา 353 ประกอบมาตรา 354 และ 83
🏛️ ผลคดี
⚖️ ศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยทั้งสองมีความผิด จำคุกคนละ 2 ปี
⚖️ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน
⚖️ ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยว่า การกระทำของจำเลยทั้งสองเป็นความผิดตาม ป.อ. มาตรา 353 ประกอบมาตรา 354 และ 83 ฎีกาของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น พิพากษายืน
✅ สรุป
📌 ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่จัดการทรัพย์มรดกเพื่อประโยชน์ของกองมรดกและทายาท ไม่ใช่มีอำนาจนำทรัพย์มรดกไปใช้เพื่อประโยชน์ของตนเองตามอำเภอใจ
⚠️ การนำทรัพย์มรดกที่ทายาทมีสิทธิได้รับไปจำนองเป็นประกันหนี้ของผู้จัดการมรดกเอง ทั้งที่รู้ว่าทายาทกำลังเรียกร้องสิทธิ และนำเงินจากการจำนองไปใช้ประโยชน์ส่วนตัว เป็นการกระทำผิดหน้าที่โดยทุจริตจนทำให้ทายาทเสียหาย มีความผิดตามกฎหมายอาญา
📚 กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
📖 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1719
📖 ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 83, 353 และ 354
📝 ฎีกาย่อ
จำเลยทั้งสองในฐานะผู้จัดการมรดกนำที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกในส่วนที่โจทก์ทั้งสามจะได้รับตามพินัยกรรมไปจดทะเบียนจำนองเป็นประกันหนี้ของจำเลยทั้งสองถึงสองครั้ง โดยไม่ได้รับความเห็นชอบหรือยินยอมจากโจทก์ทั้งสาม ย่อมก่อให้เกิดทรัพยสิทธิจำนองในที่ดินพิพาท แม้การจำนองจะไม่ทำให้กรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาทเปลี่ยนมือ แต่สิทธิจำนองเป็นบุริมสิทธิที่ติดไปกับตัวทรัพย์ มีผลผูกพันต่อกองมรดกและทายาททั้งปวง หากจำเลยทั้งสองไม่ชำระหนี้ตามสัญญาจำนอง หนี้ดังกล่าวย่อมตกเป็นภาระแก่กองมรดกและทายาท รวมทั้งโจทก์ทั้งสาม
ก่อนจดทะเบียนจำนองครั้งแรก จำเลยทั้งสองรู้อยู่แล้วว่าโจทก์ทั้งสามฟ้องให้จำเลยทั้งสองในฐานะผู้จัดการมรดกโอนที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์ทั้งสามในฐานะผู้สืบมรดกของทายาทตามพินัยกรรม และก่อนจดทะเบียนจำนองครั้งที่สอง จำเลยทั้งสองก็ทราบแล้วว่าโจทก์ทั้งสามฟ้องคดีอาญาอันมีมูลเหตุสืบเนื่องจากการจำนองครั้งแรก แต่จำเลยทั้งสองยังคงจดทะเบียนจำนองที่ดินพิพาทครั้งที่สองโดยเพิ่มวงเงินจำนองให้สูงขึ้นอีก
เมื่อจำเลยทั้งสองนำเงินที่ได้จากการจำนองมาใช้ประโยชน์ส่วนตัว ย่อมแสดงให้เห็นว่าจำเลยทั้งสองมีเจตนาไม่สุจริต อันถือได้ว่าเป็นการแสวงหาประโยชน์อันมิควรได้โดยชอบด้วยกฎหมายสำหรับตนเองหรือผู้อื่น การกระทำของจำเลยทั้งสองจึงเป็นกรณีผู้ได้รับมอบหมายให้จัดการทรัพย์สินของผู้อื่นตามคำสั่งศาล กระทำผิดหน้าที่ของตนโดยทุจริต จนเป็นเหตุให้เกิดความเสียหายแก่ประโยชน์ในลักษณะที่เป็นทรัพย์สินของผู้อื่น เป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 353 ประกอบมาตรา 354 และมาตรา 83