⚖️ สรุปคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ. 87/2569
การขึ้นทะเบียนสิ่งปลูกสร้างล่วงล้ำลำแม่น้ำที่ปลูกสร้างก่อนวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2515 กับหน้าที่ของเจ้าท่าในการแสวงหาข้อเท็จจริง
- การขึ้นทะเบียนสิ่งล่วงล้ำลำแม่น้ำที่ปลูกสร้างมาก่อนวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2515 เป็นเพียงการรับรองสิทธิเดิม หรือเป็นการใช้อำนาจอนุญาตเพื่อก่อตั้งสิทธิใหม่
- เมื่อมีข้อโต้แย้งเรื่องระยะเวลาการปลูกสร้าง เจ้าท่าในฐานะเจ้าหน้าที่ผู้พิจารณามีหน้าที่ต้องแสวงหาพยานหลักฐานเพียงใด
- ผู้เป็นเจ้าของสิ่งปลูกสร้างล่วงล้ำลำแม่น้ำที่ได้รับการขึ้นทะเบียน ต้องเสียค่าตอบแทนรายปีหรือไม่
ผู้ฟ้องคดีเป็นเจ้าของบ้านพักอาศัยเลขที่ 53 ตั้งอยู่ริมแม่น้ำ ย. ในจังหวัด พ. และได้แจ้งสิ่งปลูกสร้างล่วงล้ำลำแม่น้ำตามคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 32/2560 โดยยืนยันว่าบ้านพิพาทปลูกสร้างมาก่อนวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2515
แต่ผู้ถูกฟ้องคดีกลับออกเอกสารในลักษณะ ใบอนุญาต ตามหลักเกณฑ์สำหรับสิ่งปลูกสร้างที่ปลูกสร้างภายหลัง อันมีผลให้ผู้ฟ้องคดีต้องชำระ ค่าตอบแทนรายปี
ต่อมาผู้ฟ้องคดีอุทธรณ์ พร้อมแสดงพยานหลักฐานเพิ่มเติม เช่น ภาพถ่ายทางอากาศปี 2512 และสูติบัตรบุตรที่ระบุว่าเกิด ณ บ้านเลขที่ดังกล่าวในปี 2510 เพื่อยืนยันว่าบ้านพิพาทมีอยู่ก่อนวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2515 แต่ผู้ถูกฟ้องคดียังคงยืนยันคำสั่งเดิม โดยเห็นว่าพยานหลักฐานดังกล่าวยังไม่ชัดเจนเพียงพอ
ศาลปกครองสูงสุดวินิจฉัยแยกสถานะของ “การขึ้นทะเบียน” ออกจาก “การอนุญาต” ไว้อย่างชัดเจนว่า
ส่วนกรณีการพิจารณาอนุญาตให้ปลูกสร้างสิ่งล่วงล้ำลำแม่น้ำที่ปลูกสร้างหลังจากวันดังกล่าว ศาลเห็นว่าเป็นการใช้อำนาจของผู้ถูกฟ้องคดีเพื่อก่อตั้งสิทธิ จึง
ในประเด็นการแสวงหาข้อเท็จจริง ศาลวินิจฉัยว่า เมื่อข้อเท็จจริงเรื่องช่วงเวลาการปลูกสร้างมีผลโดยตรงต่อสถานะแห่งสิทธิของผู้ฟ้องคดี ผู้ถูกฟ้องคดีในฐานะเจ้าท่า
ดังนั้น การที่ผู้ถูกฟ้องคดีเห็นว่าภาพถ่ายทางอากาศหรือเอกสารที่ผู้ฟ้องคดีนำมาแสดงยังไม่ชัดเจน แต่ไม่ได้ดำเนินการแสวงหาข้อเท็จจริงเพิ่มเติมให้เพียงพอ ย่อมไม่สอดคล้องกับหน้าที่ของฝ่ายปกครองในการพิจารณาเรื่องดังกล่าว
ส่วนภาระในการเสียค่าตอบแทนรายปี ศาลวินิจฉัยว่า ตามข้อ 2 ของกฎกระทรวงกำหนดค่าตอบแทนรายปีสำหรับผู้รับอนุญาตปลูกสร้างอาคารหรือสิ่งอื่นใดล่วงล้ำลำแม่น้ำ พ.ศ. 2563 กำหนดให้เฉพาะ ผู้รับอนุญาตปลูกสร้าง ต้องเสียค่าตอบแทนเป็นรายปี แต่
คดีนี้วางหลักว่า การขึ้นทะเบียนสิ่งล่วงล้ำลำแม่น้ำที่ปลูกสร้างมาก่อนวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2515 เป็นเพียงการรับรองหรือยืนยัน สถานะแห่งสิทธิที่มีอยู่เดิม ของเจ้าของ มิใช่การใช้อำนาจทางปกครองเพื่อก่อตั้งสิทธิใหม่
เพราะฉะนั้น หากข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่าสิ่งปลูกสร้างมีอยู่ก่อนวันดังกล่าว เจ้าท่าต้องดำเนินการในรูป การขึ้นทะเบียน ไม่ใช่ออก ใบอนุญาต แทน
และเมื่อเป็นกรณี ได้รับการขึ้นทะเบียน แล้ว ผู้เป็นเจ้าของสิ่งปลูกสร้างหรือสิ่งอื่นใดล่วงล้ำลำแม่น้ำ ไม่มีหน้าที่ต้องเสียค่าตอบแทนรายปี ตามกฎกระทรวงดังกล่าว ซึ่งใช้บังคับแก่กรณี ผู้รับอนุญาตปลูกสร้าง เท่านั้น
- •พระราชบัญญัติการเดินเรือในน่านน้ำไทย พระพุทธศักราช 2456
- •คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ 32/2560
- •พระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539
- •กฎกระทรวงกำหนดค่าตอบแทนรายปีสำหรับผู้รับอนุญาตปลูกสร้างอาคารหรือสิ่งอื่นใดล่วงล้ำลำแม่น้ำ พ.ศ. 2563
- •พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542