สรุปคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6779/2567
ประเด็นข้อกฎหมาย
เมื่อผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อเพียง 1 งวด แล้วเป็นฝ่ายส่งมอบรถยนต์ที่เช่าซื้อคืนแก่ผู้ให้เช่าซื้อ ทั้งที่ในสัญญาเช่าซื้อมิได้มีข้อตกลงให้สิทธิผู้เช่าซื้อบอกเลิกสัญญาด้วยการส่งมอบรถคืนไว้โดยตรง เช่นนี้ จะถือว่า ...“สัญญาเช่าซื้อสิ้นสุดลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 573”... หรือไม่ และหากสัญญาสิ้นสุดลงแล้ว ผู้ให้เช่าซื้อยังมีสิทธิเรียก ...“ค่าเสียหายเป็นค่าขาดราคารถยนต์ตามข้อตกลงในสัญญา”... ได้เพียงใด
ข้อเท็จจริง
จำเลยทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์จากโจทก์ โดยตกลงผ่อนชำระเป็นงวดรายเดือน ต่อมาจำเลยผิดนัดไม่ชำระค่าเช่าซื้อเพียง 1 งวด แล้วจำเลยเป็นฝ่ายส่งมอบรถยนต์ที่เช่าซื้อคืนแก่โจทก์ โดยในสัญญาเช่าซื้อมิได้มีข้อตกลงใดให้สิทธิจำเลยผู้เช่าซื้อบอกเลิกสัญญาด้วยการส่งมอบรถยนต์ที่เช่าซื้อคืนแก่โจทก์ ต่อมาโจทก์ได้รับมอบรถยนต์คืนจากจำเลยแล้วนำรถยนต์ที่เช่าซื้อออกขายทอดตลาด และฟ้องเรียกค่าขาดราคารถยนต์จากจำเลย
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6779/2567 วินิจฉัยว่า
การที่จำเลยไม่สามารถชำระหนี้ค่าเช่าซื้อตามสัญญาแก่โจทก์ และส่งมอบรถยนต์ที่เช่าซื้อคืนแก่โจทก์ภายหลังจากผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อ ย่อม ...“แสดงให้เห็นถึงเจตนาของจำเลยที่ต้องการเลิกสัญญาเช่าซื้อ”...
แม้สัญญาเช่าซื้อจะมิได้มีข้อตกลงให้สิทธิจำเลยผู้เช่าซื้อบอกเลิกสัญญาด้วยการส่งมอบรถยนต์คืนไว้โดยเฉพาะ แต่จำเลยซึ่งเป็นลูกหนี้ที่ผิดนัดอาจใช้สิทธิเลิกสัญญาได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 573 ที่บัญญัติว่า ...“ผู้เช่าซื้อจะบอกเลิกสัญญาในเวลาใดเวลาหนึ่งก็ได้ ด้วยการส่งมอบทรัพย์สินกลับคืนให้แก่เจ้าของโดยเสียค่าใช้จ่ายของตนเอง”...
บทบัญญัติมาตรา 573 ดังกล่าว เป็น ...“บทบัญญัติที่กำหนดสิทธิและวิธีการบอกเลิกสัญญาโดยผู้เช่าซื้อไว้เป็นการเฉพาะ”... นอกเหนือจากการบอกเลิกสัญญาตามบททั่วไปในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
ดังนั้น เมื่อจำเลยส่งมอบรถยนต์ที่เช่าซื้อคืนแก่โจทก์โดยมีเจตนาเลิกสัญญา และโจทก์รับมอบรถยนต์ที่เช่าซื้อคืนจากจำเลยไว้แล้ว ย่อมถือได้ว่า ...“สัญญาเช่าซื้อสิ้นสุดลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 573”...
อย่างไรก็ตาม แม้สัญญาเช่าซื้อจะสิ้นสุดลงแล้ว โจทก์ก็ยังชอบที่จะเรียกร้องให้จำเลยซึ่งเป็นฝ่ายประพฤติผิดสัญญา รับผิดชำระ ...“ค่าเสียหายเป็นค่าขาดราคารถยนต์ตามข้อตกลงในสัญญาได้”...
แต่ข้อตกลงที่ให้จำเลยต้องรับผิดชำระค่าขาดราคาแก่โจทก์นั้น มีลักษณะเป็น ...“การกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าอันเป็นเบี้ยปรับ”... ซึ่งหากสูงเกินส่วน ศาลย่อมมีอำนาจลดลงเป็นจำนวนพอสมควรได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383 วรรคหนึ่ง
สรุป
ผู้เช่าซื้อที่ผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อ แม้เพียง 1 งวด ก็ยังสามารถใช้สิทธิบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 573 ด้วยการส่งมอบรถยนต์ที่เช่าซื้อคืนแก่ผู้ให้เช่าซื้อ เมื่อผู้ให้เช่าซื้อรับมอบรถคืนไว้ สัญญาเช่าซื้อย่อมสิ้นสุดลง
แต่การที่สัญญาสิ้นสุดลง ไม่ได้ทำให้ผู้ให้เช่าซื้อหมดสิทธิเรียกค่าเสียหายจากผู้เช่าซื้อ เพราะยังมีสิทธิเรียก ...“ค่าเสียหายเป็นค่าขาดราคารถยนต์”... ได้ตามข้อตกลงในสัญญา เพียงแต่หากค่าขาดราคาที่กำหนดไว้สูงเกินสมควร ศาลมีอำนาจลดลงได้ตามมาตรา 383 วรรคหนึ่ง
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 573
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383 วรรคหนึ่ง