ฎีกาที่ 19/2565

อายุความร้องทุกข์ 3 เดือน (ป.อ. ม.96) — “รู้แน่ชัด” เมื่อไร?

เทียบแนวฎีกา: 19/2565 (ตอนที่ 3 หน้า 520) และ 4225/2559

ประเด็น: วันเริ่มนับ 3 เดือน ความผิดอันยอมความได้ ฉ้อโกง / การหลอกลวง ป.อ. ม.96

ประเด็นข้อกฎหมาย ฎีกา 19/2565 ฎีกา 4225/2559 ตารางเปรียบเทียบ ตัวบทกฎหมาย ข้อสังเกตใช้งาน

🔎 ประเด็นข้อกฎหมาย

คำถามหลัก: ในความผิดอันยอมความได้ ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน นับแต่วันที่ รู้เรื่องความผิด และ รู้ตัวผู้กระทำความผิด — แล้ว “รู้” หมายถึงแค่ สงสัย/คาดคะเน หรือ ต้อง รู้แน่ชัด?

แก่นของเรื่องอยู่ที่ “จุดเริ่มนับเวลา” ว่าเกิดขึ้นเมื่อใด หากศาลเห็นว่ายังเป็นเพียงการคาดคะเน เวลาอาจยังไม่เริ่มนับ แต่ถ้าถึงขั้นทราบแน่ชัดแล้วปล่อยเกิน 3 เดือน คดีอาจขาดอายุความตาม ป.อ. ม.96

⚖️ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 19/2565 (ตอนที่ 3 หน้า 520)

สาระสำคัญ

ช่วง “ปรึกษาหารือ/คาดคะเน” ยังไม่ใช่ “รู้แน่ชัด” ว่าถูกหลอกลวง

ข้อเท็จจริงสำคัญ

โจทก์ร่วมทั้งสามกับ ฉ. (สามีของโจทก์ร่วมที่ 3) ปรึกษาหารือกันประมาณ กรกฎาคม 2561 และมีความเห็นเบื้องต้นว่า น่าจะ ถูกจำเลยหลอกลวง แต่เป็นเพียง การคาดคะเนจากการพูดคุย ยังไม่มั่นใจแน่ชัด เพราะหลังจากนั้นยังมีการ ติดตามทวงถาม จำเลยต่อเนื่อง

จุดที่ “รู้แน่ชัด”

จนถึง พฤศจิกายน 2561 จำเลยมีพฤติการณ์ บ่ายเบี่ยง ส่อว่าไม่ได้ดำเนินการซื้อขายที่ดินตามที่แจ้ง จึงทำให้โจทก์ร่วมทั้งสาม ทราบแน่ชัด ว่าถูกหลอกลวง

ผลคดี

โจทก์ร่วมทั้งสาม ร้องทุกข์เดือนธันวาคม 2561 ถือเป็นการร้องทุกข์ ภายใน 3 เดือน นับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด คดีไม่ขาดอายุความ (ป.อ. ม.96)

อ่านสรุปประเด็นชี้ขาด (คลิก)

ศาลให้ความสำคัญว่า “การสงสัย/คาดคะเน” จากการพูดคุยกันยังไม่พอจะถือว่า “รู้เรื่องความผิด” หากพฤติการณ์ภายหลังยังแสดงว่า ผู้เสียหายยังติดตามทวงถามและยังไม่ตัดสินใจแน่ชัดว่าโดนหลอก จนกระทั่งมีเหตุการณ์ที่ทำให้เห็นชัดว่าจำเลยไม่ได้ดำเนินการจริง จึงนับเวลาเริ่มต้นจากจุดนั้น

⚖️ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4225/2559

ข้อเท็จจริงย่อ

โจทก์ฟ้องว่าจำเลยเสนอขายที่ดิน โดยแจ้งว่าเป็นที่ดินมีเอกสารสิทธิการครอบครอง และรับรองว่าสามารถจดทะเบียนโอนได้ อ้างเหตุที่ดินติดจำนองธนาคาร จะนำเงินที่ได้จากโจทก์ไปไถ่ถอน แล้วโอนให้ภายใน เมษายน 2555

วันที่โจทก์ “รู้แน่ชัด”

วันที่ 1 มิถุนายน 2555 โจทก์ตรวจสอบพบว่าที่ดินพิพาทเป็นที่ดิน ส.ป.ก. 4-01 จึงบอกเลิกสัญญา ศาลฟังได้ว่าโจทก์ ทราบเรื่องที่ถูกหลอก ตั้งแต่วันดังกล่าว

การดำเนินคดี

โจทก์ฟ้องคดีนี้วันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2557 ซึ่ง เกิน 3 เดือน นับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด

ผลคดี

คดีขาดอายุความ (ป.อ. ม.96)
และศาลไม่รับว่าโจทก์เพิ่งทราบความผิดฐานฉ้อโกงในวันที่ 23 พฤศจิกายน 2556 เพราะเป็นเพียงการตกลงกันภายหลัง ไม่ใช่วันที่รู้ความจริงเรื่องการหลอก

ประเด็นสำคัญ: เมื่อพบข้อเท็จจริง “แกนกลาง” ของการหลอกลวงแล้ว (เช่น รู้ว่าเป็นที่ดิน ส.ป.ก. โอนไม่ได้) ศาลถือว่าเป็นวันที่รู้เรื่องความผิด การรับรอง/ข้อตกลงภายหลังไม่ทำให้ “วันรู้” เลื่อนออกไป

📊 ตารางเปรียบเทียบ “วันรู้แน่ชัด” และผลอายุความ

หัวข้อ	ฎีกา 19/2565	ฎีกา 4225/2559
ช่วงสงสัย/คาดคะเน	ก.ค. 2561 แค่ “น่าจะถูกหลอก” ยังติดตามทวงถามต่อ	ไม่ใช่ประเด็นหลัก เพราะมี “วันพบความจริง” ชัดเจน
วันรู้แน่ชัด	พ.ย. 2561 จำเลยบ่ายเบี่ยง ส่อว่าไม่ดำเนินการซื้อขายจริง	1 มิ.ย. 2555 ตรวจสอบพบว่าเป็นที่ดิน ส.ป.ก. 4-01
การร้องทุกข์/ฟ้อง	ธ.ค. 2561 ภายใน 3 เดือน	ฟ้อง 3 ก.พ. 2557 เกิน 3 เดือน
ผลตาม ป.อ. ม.96	ไม่ขาดอายุความ	ขาดอายุความ

📜 ตัวบทกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 96
ภายใต้บังคับมาตรา 95 ในกรณีความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายมิได้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ

จุดชี้ขาดจึงอยู่ที่คำว่า “รู้เรื่องความผิด” ว่าเป็นการรู้ในระดับ แน่ชัด หรือยังเป็นเพียง สงสัย/คาดคะเน ซึ่งศาลจะพิจารณาจากพฤติการณ์แวดล้อมของคดีเป็นสำคัญ

💡 ข้อสังเกตใช้งาน (สำหรับวางแนวต่อสู้/ยกอายุความ)

• แค่ “คาดคะเน” ยังไม่พอ — หากข้อเท็จจริงยังบ่งว่า ผู้เสียหายยังติดตามทวงถามและยังไม่เชื่อแน่ชัดว่าถูกหลอก เวลาอาจยังไม่เริ่มนับ (แนว 19/2565)
• มี “เหตุรู้ความจริงแกนกลาง” แล้วนับทันที — เช่น ตรวจสอบพบข้อเท็จจริงที่ทำให้เห็นว่าที่ดินโอนไม่ได้ตามที่อ้าง (แนว 4225/2559)
• ข้อตกลง/คำรับรองภายหลัง โดยทั่วไป ไม่ทำให้วันรู้เลื่อน หากความจริงเรื่องการหลอกปรากฏแล้ว (แนว 4225/2559)
• เชิงปฏิบัติ: ถ้าคดีอยู่ในกลุ่มความผิดอันยอมความได้ ควรเก็บหลักฐาน “วันรู้แน่ชัด” ให้ชัด (วันตรวจสอบ, หนังสือแจ้ง, ข้อความยืนยัน, พฤติการณ์บ่ายเบี่ยง ฯลฯ) และเร่งร้องทุกข์ให้ทัน 3 เดือน

#ฎีกาศึกษา #อายุความ #ร้องทุกข์สามเดือน #ปอมาตรา96 #ฉ้อโกง #แนวคำพิพากษาศาลฎีกา

หมายเหตุ: บทความนี้เรียบเรียงเพื่อการศึกษาแนวคำพิพากษา ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมายเฉพาะกรณี