คำพิพากษาฎีกาที่ 8873/2561 (ประชุมใหญ่)
เงินค่าหุ้นและเงินสงเคราะห์มีลักษณะพิเศษตามข้อบังคับ
และระเบียบของสหกรณ์จำเลยซึ่งเป็นนิติบุคคลประเภทสหกรณ์ ตามพระราชบัญญัติสหกรณ์
พ.ศ.2542
เพื่อให้การบริหารเงินของสหกรณ์เป็นไปโดยสะดวกเพื่อประโยชน์ของสมาชิกและออกตามบทบัญญัติของกฎหมาย
จึงเป็นกรณีที่มีกฎหมายบัญญัติการจัดการเงินของสมาชิกสหกรณ์ไว้โดยเฉพาะย่อมมีผลบังคับได้นอกเหนือจากการทำพินัยกรรม
การทำหนังสือแต่งตั้งผู้รับโอนประโยชน์ของผู้ตายตามข้อบังคับของจำเลยตามหลักเกณฑ์ตามพระราชบัญญัติสหกรณ์
(ฉบับที่ 2) พ.ศ.2553 มาตรา 4 ที่ให้เพิ่มตามมาตรา 42/2 แห่งพระราชบัญญัติสหกรณ์
พ.ศ.2542 จึงมีผลบังคับได้ ไม่จำเป็นต้องทำตามแบบพินัยกรรมและไม่ถือว่าเป็นพินัยกรรมโดยมีผลบังคับแตกต่างจากการทำพินัยกรรม
ผู้ตายทำหนังสือแต่งตั้งผู้รับโอนประโยชน์ในทุนเรือนหุ้นไว้แก่สหกรณ์จำเลยแล้ว
ทุนเรือนหุ้นจึงไม่เป็นมรดกของผู้ตายที่ผู้ตายจะทำพินัยกรรมยกทุนเรือนหุ้นนั้นให้แก่ผู้อื่นอีกโดยเป็นกรณีที่มีกฎหมายพระราชบัญญัติสหกรณ์บัญญัติไว้เป็นอย่างอื่นที่ทำให้ทายาทต้องเสียไปซึ่งสิทธิในมรดกตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
มาตรา 1599 วรรคสอง
หนังสือแต่งตั้งผู้รับโอนประโยชน์ในส่วนเงินทุนเรือนหุ้นไม่เป็นพินัยกรรมของผู้ตายและไม่ตกเป็นโมฆะ
การที่จำเลยชำระเงินค่าหุ้นของผู้ตายให้แก่จำเลยร่วมตามหนังสือแต่งตั้งผู้รับโอนประโยชน์เป็นการกระทำไปโดยมีสิทธิที่จะทำได้
ไม่เป็นการกระทำละเมิดแก่โจทก์ตามฟ้อง
ข้อสังเกต
เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 15885/2558
แม้ ส. จะทำหนังสือแสดงเจตนาการตั้งผู้รับโอนประโยชน์ให้ไว้แก่สหกรณ์ออมทรัพย์ โดยระบุให้โจทก์กับจำเลยเป็นผู้รับประโยชน์ก็ตาม
แต่หลังจากทำหนังสือปรากฏว่า ส. ทำพินัยกรรมระบุให้โจทก์เป็นผู้รับหุ้นและเงินฝากรวมทั้งดอกผลที่เกิดขึ้นจากเงินที่
ส. ผู้ตาย ฝากไว้ ณ สหกรณ์ดังกล่าว อันเป็นการแสดงเจตนากำหนดการเผื่อตายไว้เพียงฉบับเดียวก่อนที่
ส. จะถึงแก่ความตาย พินัยกรรมจึงมีผลลบล้างหนังสือแสดงเจตนาการตั้งผู้รับโอนประโยชน์ที่ระบุให้โจทก์และจำเลยเป็นผู้รับโอนประโยชน์
ข้อสังเกตเปรียบเทียบกับแนวฎีกาเดิม
(15885/2558)
- คำพิพากษาเดิม (ฎีกาที่
15885/2558) เคยตัดสินว่า พินัยกรรมที่ทำขึ้นภายหลังมีผลลบล้างหนังสือแสดงเจตนาการตั้งผู้รับโอนประโยชน์ได้
- คำพิพากษาประชุมใหญ่
(ฎีกาที่ 8873/2561)
ได้วางหลักที่ชัดเจนว่า
เมื่อมีการแต่งตั้งผู้รับโอนประโยชน์ตาม พ.ร.บ.สหกรณ์แล้ว ทุนเรือนหุ้นนั้นไม่ใช่มรดกอีกต่อไป
ดังนั้นผู้ตายจึงไม่มีอำนาจทำพินัยกรรมยกทุนเรือนหุ้นนั้นให้แก่ผู้อื่นได้
ซึ่งควรยึดถือคำพิพากษาประชุมใหญ่นี้เป็นบรรทัดฐานต่อไป
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
มาตรา 1559 เมื่อบุคคลใดตาย
มรดกของบุคคลนั้นตกทอดแก่ทายาท
ทายาทอาจเสียไปซึ่งสิทธิในมรดกได้แต่โดยบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้หรือกฎหมายอื่น
พ.ร.บ.สหกรณ์
พ.ศ.2542
มาตรา 42/2 สมาชิกอาจทำหนังสือตั้งบุคคลหนึ่งหรือหลายคนเป็นผู้รับโอนประโยชน์ในเงินค่าหุ้น
เงินฝาก หรือเงินอื่นใดจากสหกรณ์เมื่อตนถึงแก่ความตาย
โดยมอบไว้แก่สหกรณ์เป็นหลักฐาน